Monday, March 10, 2008

Induced Abortion

Induced Abortion

Objective of the study
a. Gives idea incidence of abortion
b. Be able to explain the meaning of abortion
c. For us to know the effect of abortion

Introductions

The fetus moves in the womb, sucking its thumb at times. His heartbeat of 140 a minute speeds up to 200 as the abortionist’s suction tip begins to invade his mother’s womb. He senses aggression. He moves violently to avoid the instrument. His mouth is visibly open in a cry for help.

Definitions of terms

Induced abortion requires taking abortifacient drugs, submitting to strenuous exercises and other fairly simple activities, there are a number of procedures used in surgical abortion.
Abortion refers to the process of terminating the life of an unborn child not only through mechanical means that are usually done in dark, discreet and dangerous alleys, but includes taking abortifacient pills, herbal concoctions being sold in Quiapo district, Manila, or even doing strenuous physical activities to discontinue a pregnancy.
Cytotec (generic name Misoprostol), a drug used to prevent gastric ulcers among people who have to take nonsteroidal anti-inflammatory drugs.

Profile of the interviewee

Name: “ANNA” (not her real name)
Age: 40 yrs. Old
Date of birth: January 22, 1968
Sex: Female
Educational Attainment:

Elementary: Juan Luna Elementary School
High School: Ramon Magsaysay High School

Height: 5”1’
Weight: 100lbs.

Fathers name: Mang Ambo Occupation: Deceased
Mother Name: Nanay Elsa Occupation: Deceased


Dialogue with the interviewee

JANET: (Interviewer)
ANNA: (Interviewee)

JANET: Maari po bang magtanong project ko lang po
ANNA: O sige bilisan mo baka may bumili istorbo .

JANET: Napansin ko po isa sa itinitinda nyo ang pampalaglag
ANNA: Oo naman mabenta ito lalo na sa mga kabataang nadadale ayaw panagutan .Madami na ring bumili sa akin nito

JANET: Kaano katagal na po kayong nagtitinda dito sa gilid ng Quiapo?
ANNA: Mga limang taon na rin

JANET: Wala na po ba kayo makitang matinong trabaho at Nakuha nyo na po magtinda ng mga ganyang uri ng produkto
ANNA: Wala tinatamad akong maghanap high school graduate lang ako.

JANET: Napapanood ko po minsan sa tv na Cytotec ang sikat na nabibili dito sa Quiapo
ANNA: Ah,oo naman 50 kahon nagkakahalaga ng Php.100 benta ko nun!

JANET: Araw po ba may bumibili nito.
ANNA: Hindi Araw-araw madalas. Karaniwang buyer ko 17 yrs. Old pataas

JANET: Hindi po ba kayo nakonsensiya sa gingawa niyong pagbebenta?
ANNA: Wala eh ganyan talaga, sa hirap ng buhay.

JANET: Sa inyong palagay sang ayon po ba kayo sa abortion?
ANNA: Hindi naman sa isang Katolikong bansa tulad natin.

JANET: Huling katanungan po mayroon po bang nag rereklamo dito na nagkaroon ng masamang epekto sa katawan ng nabili nyang gamot
ANNA: Meron dinugo at dinala sa ospital galit na galit Eh wala naman akong magagawa trabaho lang.










Personal Analysis
In the Philippines, there are no reliable statistics available since abortion is illegal. No woman, doctor or hospital will admit to having committed the crime for fear of legal sanctions. It is estimated, however, that 1 of 4 pregnancies ends up in abortion. Researches show that 17 percent of women in Metro Manila alone undergo an induced abortion owing to unwanted pregnancy. Women resort to various abortion methods ranging from taking drugs or herbal preparations, to consulting doctors, nurses, midwives and even approaching a hilot (quack doctor).

Recommendation

I agree that these abortion pills shouldn't be sold openly like candies outside the church doors. In a country like ours where abortion is a criminal offense, these pills shouldn't be available even in drugstores.
THE MANILA government has ordered a citywide crackdown against the sale of drugs and herbs used to induce abortion their should be a strong campaign
Banned the sale of abortifacient drugs .Rampant selling of abortifacient drugs number of vendors selling Cytotec (generic name Misoprostol) a drug used to prevent gastric ulcers among people who have to take nonsteroidal anti-inflammatory drugs
Banned the sale of herbs in Quiapo. Abortion pills are being sold right at the steps of the Quiapo Church in ManilaAbortion pills are being sold right at the steps of the Quiapo Church in Manila,


















PREMARITAL SEX

Objective of the study

For us to know the causes of young people to tend to engage on Pre-Marital sex
To evaluate the disadvantages of Premarital Sex and how to avoid it.
TO study how it effects the social, physical, intellectual and religious convictions of a persons.
For us to be aware of the possible results and its consequences.

Introductions

Premarital sex is a sexual intercourse engaged in by a persons or persons who are not yet married. It is generally used in reference to young people who it is presumed can and one day will be married, but who are in engaging sexual practices prior to their being socially sanctioned within a marriage.
"Is it ok to have premarital sex?" That is a common question among teens and engaged couples. Perhaps you are in a relationship that is progressing in that direction, but you're not sure what to do. In your mind, you are probably weighing the pros and cons of premarital sex. On the positive side of the scale, there is acceptance from your peers, hope for pleasure, and the fulfillment of sexual desires. The negative side of the scale carries the weights of morals, fear of pregnancy or disease, and guilt

Definitions of terms

Premarital sex is a sexual intercourse engaged in by a persons or persons who are not yet married.

Profile of the interviewee

Name: “Nene” (not her real name)
Age: 24 yrs. Old
Date of birth: August 22, 1982
Sex: Female
Educational Attainment:
Elementary: Cecilio Apostol Elementary: School
High School: Arellano University
Religion: Roman Catholic
Height: 5”2’
Weight: 90lbs.

Fathers name: Cesar G. Occupation: Retired Steel Fabricator
Mother Name: Lourdes G. Occupation: Beauty Consultant
Dialogue with the interviewee

JANICE: (Interviewer)
NENE: (nterviewee)

JANICE:Ano ang pagkakaintindi mo sa Premarital sex?
NENE: Ito ay isang uri ng pagtatalik na ginagawa ng isang dalaga o binata na hindi pa ganap na kasal.

JANICE: Nung bata ka ba nagkaroon ka na ba ng pagkakataon na makabasa o makapanood ng mga materyales ukol sa sekswalidad?
NENE: Sa aking karanasan masasabi kong oo.Kasi minsan ang ibang pelikula ay may mga malalalaswang scene…

JANICE: Alam ko namanng magawa mo na’to kay di ko na tatanog kung nagawa no na eh…may anak ka na wala ka pa asawa eh hehehe…pero ano…ano ung dahilan at nauwi kayo sa pagtatalik?
NENE: Siguro dala ng kabataan .Sa paNahon kasi ngayon sa palagay ko ito ay nauuso at hindi naiisip ng maga kabatan kung ano-ano ang kakalabasan nito.

JANICE: Paano mo ipapaliwanag sa murang isipan ng iyong mga anak na maganda o di-Maganda ang PMS?
NENE: Nasa magulang iyon kung ipapakita mo na masama kang magulang at pabaya… maaapektuhan ang iyong mga anak, magigigng malawak ang isip ng iyong mga anak sa maagang pag kaalam sa premarital sex.

JANICE: Ano ang naging epekto ng mga nangyari sa iyo bilang isang intelektwal at bilang isang romano katoliko ?
NENE: Para sa akin may epekto ito sa pagkakristiyano ko dahil nagawa kong magka-nak ng hindi pa kasal dahil sa pagkakaalam ko,importante ang basbas ng pari sa kasal bago mag-kanak.

JANICE: Huling tanong…bilang isang ina paano mo sasasabihni at ipaliliawnaga sa iyong anak ang mga bagay-bagay ukol sa seksualidad?
NENE: Para sa akin ipapaliwang ko sa kanya isa-isa kung paano sa nabuo at kung ano ang buhay namin ngayon. Para malaman niya kung anong buhay meron sya kung magkaroon siya ng maagang anak . ibubukas ko sa isipan niya ang premarital sex para maging bukas ang isip niya kung gaano kahirap aang buhay na sasapuitin niya.






Critical Analysis

The rampart sale of pornographic materials such as tabloids, magazines and x-rated video films, not to mentions establishments showing lewd
And indecent shows, contribute to the growing attitude of our young citizens that sex is obtainable anyplace and anytime.
Those materials which were readily available even to the minor, adds to the growing rate of premarital sex, unwanted pregnancies and even the despicable crime of rape. These materials, if fallen to the wrong hands and minds of the citizen, without the proper guidance of parents and the government can leads these youngsters to disaster.

Recommendation

Government should be serious in their crackdown of businessmen who used as their trade tool; there should be clear guidelines between pornography and art
Responsible government agencies should testify their drive against the culprits and have the political will to put those behind bars.
Parents should also educate their Children the dos and don’ts about sex., and at least at the on set of their awareness of the subject, they should always be around to guide their young to what right and what is morally just in the eyes of the people and GOD.

Monday, February 25, 2008

F. Sionil José or Francisco Sionil José

F. Sionil José or Francisco Sionil José, born December 3, 1924, is one of the most widely-read Filipino writers in the English language. His novels and short stories depict the social underpinnings of class struggles and colonialism in Filipino society. José's works have been translated to 22 languages.
Childhood
F. Sionil José is an Ilocano born in Rosales, Pangasinan, which is the setting of many of his stories. José spent his childhood in Barrio Cabugawan, Rosales, which is also the town where he began to write. Fleeing poverty, his forefathers traveled from Ilocos towards Cagayan Valley through the Santa Fe Trail. Like many migrant families, they brought their lifetime possessions with them, including uprooted molave posts of their old houses and their alsong, a stone mortar for pounding rice.
One of the greatest influences to José was his industrious mother who went out of her way to get him the books he loved to read, while making sure her family did not go hungry despite of poverty and landlessness. José started writing in grade school, at the time he started reading. In the fifth grade, one of José’s teachers opened the school library to her students, which is how José managed to read the novels of José Rizal, Willa Cather’s My Antonia, Faulkner and Steinbeck. Reading about Basilio and Crispin in Rizal’s Noli Me Tangere made the young José cry, because injustice was not an alien thing to him. When José was five years old, his grandfather who is a soldier during the Philippine revolution, had once tearfully showed him the land their family had once tilled but was taken away by rich mestizo landlords who knew how to work the system against illiterates like his grandfather.
Life as a writer
José attended the University of Santo Tomas after World War II, but dropped out and plunged into writing and journalism in Manila. In subsequent years, he edited various literary and journalistic publications, started a publishing house, and founded the Philippine branch of PEN, an international organization for writers. José received numerous awards for his work. The Pretenders is his most popular novel, which is the story of one man's alienation from his poor background and the decadence of his wife's wealthy family.[1][2][3][4]
Throughout his career, José's writings espouse social justice and change to better the lives of average Filipino families. He is one of the most critically acclaimed Filipino authors internationally, although much underrated in his own country because of his authentic Filipino English and his anti-elite views.[
Sionil José also owns Solidaridad Bookshop, which is located at Padre Faura Street in Ermita, Manila. The bookshop offers mostly hard-to-find books and Filipiniana reading materials. It is said to be one of the favorite haunts of many local writers.[

Sunday, February 10, 2008

RETORIKA

RETORIKA
(FI 113)













Mamaril, Janet C.
Dra. Nenita Cruz


TALAAN NG NILALAMAN:

Paglalahad/Pagasasalaysay……………………………………………..I

Katuturan………………………………..……………………………………II

Sanaysay……………………………………………………………………..III

Tula……………………………………….…………………………………….IV

Pangulong tudling...................................................................V

Balita…………………………………………………………………………..VI

Pitak/Kolum….……………………………………………………………VII

Ulat……………………………………………………………………………VII

Suring basa……………………………………………..……………………IX

Pagbubuod….……….………………………………………………………..X

Film Review.....……………………………………………………………XII












I. A. Pagsasalaysay (Narration)

Ang pagsasalaysay ay isang anyo ng pagkukuwento tungkol sa sariling karanasan o tungkol sa karanasan ng ibang tao. Ginagamit ito sa mga alamat, epiko, kuwento at nobela. Maaring sa unang panauhan nagkukuwento o sa ikatlong panauhan o sa punto de bista na nakapaglalagos-lagos sa kamalayan ng mga tauhan.

B.Paglalahad

Isang uri ng pagpapahayag na naglalayong magpaliwanag, magpatalastas, magsabi ng mga pangyayari at kuro-kuro o palagay. Nagpapaliwanag ng mga kaalamang batid ng isang tao batay sa kanyang kaalaman, karanasan, napag-aralan, nasaksihan, narinig at naramdaman. Isang kaanyuan ng katha na naglalayong gumawa ng malinaw, sapat at walang pagkiling na pagpapaliwanag hinggil sa isang paksa.

Ang Tao sa Malakanyang: Mga Pangulo ng Pilipinas

Ang Palasyong Malakanyang ang simbolo ng kapangyarihang pampanguluhan sa Pilipinas. Sinuman ang "tao" sa Malakanyang ay siyang pinuno ng gobyerno sa buong kapuluan. Mababasa sa librong ito ang mga naging "tao" sa Malakanyang, mula sa unang Pilipinong nanirahan dito hanggang kay Pangulong Corazon Cojuangco Aquino. Isang libro na rin ito ng pagsasalaysay sa naganap na pagkakahubog ng pangguluhan sa Pilipinas. Inuugat ng libro ang panguluhan sa panahon ng mga lakan at datu hanggang sa pagkakatatag ng Republika ng Pilipinas.
Noong Araw, ang Malakanyang ay isang malaking bahay na bato lamang at pahingajan ng matataas na tao sa lipunan. Nang gawin itong opisyal na tirahan ng mga naging gobernador-heneral sa panahon ng pananakop ng Espanyol, naging tagpuan ito ng mga mariwasa at opisyal ng pamahalaan. Ito marahil ang dahilan kaya ito tinawag na Malakanyang mula sa bukambibig ng karaniwang tao noon napagtatanungan, "Malakan diyan." Ibig sabihin, maraming maharlikang nasa loob ng bahay sapagkat "lakan" ang isang tawag sa mga maharlika noon.












II. KATUTURAN



III. SANAYSAY


FILIPINO TIME

Isa sa napakapangit na kinagawian nating mga Pilipino ay ang pagiging lagi nang huli sa takdang oras na pinagkasunduan. Karaniwan nang ang isang palatuntunan ay hindi nasisimulan sa oras na dapat ipangsimula
dahil sa wala pa ang panauhing pandangal o kaya'y ang punongabala ng palatuntunan; gayon din, kulang pa rin ang mga tauhang magsisiganap, o kung hindi naman kaya'y wala pa rin ang madlang siyang dapat sumaksi sa palatuntunan kung kaya't naaantala tuloy ang lahat.

Sa mga tanghalang pangmusika, tulad ng opera, konsiyerto, resital at iba pang kauri ng mga ito, aya isang karaniwan nang pangyayari ang pagiging lagi nang huli ng madlang manonood. Gayon din sa papupulong ng iba't-ibang samahan, kapatiran o kapisanan, kahit na nga ang mga ito'y binubuo pa ng mga taong wika nga'y may sinasabi o pinag-aralan, ay napangawitan na ng marami sa atin ang dumating nang huli sa pinagusapang oras. Ito ang sanhi kung bakit nagging palasak na ang bukambibig na "Filipino time," o Oras Filipino, na ang ibig sabihin ay sira, walang katiyakan pagka't lagi nang atrasado.Tunay na nakatatawang-nakakaawa para sa isang bansang katulad ng sa atin na naghahangad na magkaroon ng isang marangal at mataas na kalagayan sa lipunan ng mga bansang bihasa t malalaya kung maringgan natin ang ating mga kababayan ng gaya ng mga sumusunod na pananality: Hoy, mamayang ika-pito ng gabi, "American time;" "Partner, baka mahuli ka sa takdang oras, hindi Filipino time ang usapan natin;" o kaya'y "Ayoko ng Filipino time, usapang maginoo ito, ha?" at marami pang katulad nito na ang ibig sabihin ay dahop na dahop sa pagkamaginoo at hindo dapat pagkatiwalaan ang isang Pilipino dahil sa siya'y marunong tumupad sa oras na napag-usapan.

Sa ganitiong pangyayari, na ang oras ng mga Pilipino o "filipion time" ay sira at walang kaganapan, ay maaari rin naming sabihin na ang mga Pilipino pala ay sira na katulad ng ating orasan ay ano naman kaya ang hinaharap ng isang BANSA na ang mga mamamayan ay palagi nang sira at walang katiyakan sa pagtupad napagkasunduan.







IV. TULA
KUNG PAPALARIN KA…

I
Kung papalarin kaMakikita mo siyaMamayang gabi.
II
Maghintay ka sa lilimNg puno ng akasya.Itaon mong papalitawAng unang bituinAt malapit nang pumatakAng unang natuyong dahonNg pinakamahabang sangaNg puno ng akasya.
III
Kapag handa na,Ipinid ang iyong mata,Bantayan mo ang hihipNg mainit-init na hangin.Maaring iyon naAng kanyang hininga.
IV
Huwag kang mumulat.Hintayin mong lumamigAng hihip ng hanginHanggang mamasa-masa na

V
Ang talukap ng iyong mata,Hayaan mong antukin kaAt maidlip nang bahagya,O mahimbing kaya.
VI
Gigisingin ka na lamangNg dampi ng kanyang labiSa nanunuyo mong labi.
VII
At kukunin niyaAng iyong mga kamay.Isasama ka niyaSa pinakamahabang sangaNg puno ng akasya,At pipitasin ninyoAng unang natuyong dahonNa hindi pa pumapatak,At ihahandog ninyo itoSa unang bituinNa malapit nang lumitaw,
VIII
Kung papalarin kaMamayang gabi.


V. PANGULONG TUDLING
Pagtatanggol sa Punong Mahistrado
KATULAD NG iba pang sangay ng pamahalaan, ang hudikatura ay madalas na nababatikos ng pabatiran at ng mga mamamayang may malasakit sa bayan. Kadalasang ibinabato sa sa hudikatura ang mga puna hinggil sa katiwalian o kahangalan ng maraming hukom, dili kaya'y sa kakapaghalo ng dalawang katangiang ito sa marami-raming hukom.
Bilang bahagi ng hudikatura, ang Kataastaasang Hukuman ay di rin ligtas sa ganitong mga pagtuligsa. Ang Kataastaasang Hukuman naman kasi'y nakagawa na rin ng marami-raming kapalpakan, kundi man tahasang katarantaduhan. Ngunit ang mga pagpuna sa Kataastasang Hukuman ay nakatuon dito bilang isang institusyon, at kung mayroon mang pagpitik sa partikular na mga mahistrado nito ay bibihira lamang.
Kamakailan, ang bihira ay naging walang patumangga, ang patak ay naging buhos, ang ambon ay naging bagyo. At ang binagyo ay dili iba kundi ang Punong Mahistrado, si Hilario Davide, Jr. Ang bagyo'y nanggaling sa kamay ng pinatalsik na Pangulong Joseph "Erap" Ejercito Estrada, na ngayo'y nasasakdal sa salang pandarambong at iba pang mga kaso.
Si Punong Mahistradong Davide raw, ayon sa lubhang kapani-paniwalang pantas na si Erap, ay napaluklok sa kanyang katungkulan dahil sa pagpupumilit ng negosyanteng si Lucio Tan. Noon pa man daw na nililitis si Erap sa Senado ay kumiling na sa panig ng tagausig si Davide--bagay na halata raw sa pananahimik nito nang lumayas ang mga tagausig matapos na mahadlangan ang pagbubukas ng ikalawang sobre, at nakipagsabwatan daw ito sa malalaking tao upang upang siya'y pabagsakin.
Sino itong taong binabato ng ganito katitinding paratang?
Si Hilario Davide, Jr. ay isinilang sa isang maliit na bahay sa isang nayon sa Cebu. Nakatapos siya ng abogasya at naging isang abogado sa pamamagitan ng sariling talino at pagsisikap. Bagama't sandali siyang naging assemblyman noong panahon ng diktaduryang Marcos, hindi siya nag-asal-buwitring katulad ng karamihan sa mga opisyal ng naturang rehimen. Ni sa kanyang mahaba nang panununungkulan sa hudikatura ay hindi siya yumaman sa pamamagitan ng pagsasalaula sa batas at katarungan. Ang kanyang kawalan ng anumang bahid ng katiwalian ay makikita sa hindi niya paggamit ng lubhang mamahaling sasakyan sa kabila ng kanyang pagiging pinakamataas na ngayong opisyal ng hudikatura.
Sa yugtong ito'y nararapat na nating itanong kay Erap kung saang imburnal ng kaululan niya pinulot sa pamamagitan ng kanyang bunganga ang kanyang mga paratang kay Davide.
Kung ipinaparatang ni Erap kay Davide ang pagpupumilit ni Tan na ito ang gawing Punong Mahistrado, hindi ba't si Tan ay nanatili sa pagiging isa sa pinakamasusugid na tagahimod ng kanyang puwit, at kailan na lamang niya nakaaaway, nitong matagal-tagal nang nanununungkulan ang humalili sa kanya, ang butihin at sakdal ng talinong si Gloria Macapagal-Arroyo?
Sa kabila nito'y tumaliwas si Davide noong Enero 20, 2001 sa kagustuhan ng mga maka-Erap--kung kanino isa sa mga nangunguna noon si Tan--sa pamamagitan ng kanyang pagpapapasumpa kay Macapagal bilang pangulo.
At hindi ba't noong nililitis si Erap sa Senado'y pinagbigyan ni Davide ang magkabilang panig? Ang magsabing sa gayo'y naging makiling ang Punong Mahistrado ay siyang pinakamatalinong tao sa kasaysayan ng sangkatauhan.
Tungkol naman sa pananahimik ni Davide nang lumayas ang lupon ng mga taga-usig mula sa Senado noong kasumpa-sumpang gabi ng Enero 16, 2001, iyo'y isang tanda ng kanyang talino at pagpapahalagang labis sa katarungan. Nabatid niyang ang hangad ng nakararami sa Senado noon ay hadlangan ang pagbibilad ng katibayang makapagbibigay-daan sa makatarungang pagpapasya. Natalos niyang dahil dito'y tiyak nang hindi magbubunga ng katarungan ang paglilitis na yaon at samakatuwid ay nawalan na ng katuturan. Ano pa nga ang saysay ng siya'y magsalita sa gayong kalagayan? Alam ni Davide na masasayang lamang ang kanyang laway at panahon kung siya'y magsasalita pa noon, kaya't pinili niya ang manahimik na lamang.
Mula rito, ang isiping si Hilario Davide, Jr. ay isang uri ng taong makikipagsabwatan sa sinuman upang pabagsakin nang kung paa-paano na lamang ang isang pinunong may moral at ligal na dahilan upang manatili sa katungkulan ay isang kabaliwang higit pa sa pinapagsama-samang kabaliwan ng lahat ng mga pasyente sa National Center for Mental Health.
Ang ginawa ni Davide sa EDSA noong Enero 20, 2001 ay pagsasapormal lamang ng pagkawala ng karapatan sa kapangyarihan ng isang pamahalaang walang kahihiyang dumura sa batas at kumitil sa katarungang nararapat nitong itaguyod.
Ang pagkulapol ng putik sa dangal ng isang taong tulad ni Hilario Davide, Jr. ay isang nagdudumilat at nadudurong kalapastanganan. Ang kalapastanganang ito'y nararapat na dukutan ng mata at putlan ng daliri. (Alexander Martin Remollino)




VI. BALITA
Ang tunay na bayani…
Sunday, February 10, 2008
BAYANI ang turing kay Rodolfo Lozada, ang potential witness sa maanomalyang national broadband network (NBN) na ang ZTE Corp. ng China sana ang magpi-finance kung hindi nabulgar ang suhulan dahil sa kikbak. Bakit naging bayani sa ganoong pangyayari si Lozada?
Para sa amin ang bayani ay yung handang isakri­pisyo ang sarili para sa ikabubuti nang ikararami. Sila yung mga taong handang lumaban sa pang­gigipit at mga tiwali. Sa kaso ni Lozada na matagal ding nakisalo sa mga sinasabi niyang “matatakaw” ay hindi masasabing bayani. Hindi siya bayani sapagkat mayroon din siyang interes na pansarili. Ang bayani ay ‘yung walang iniisip na pansarili kundi kung ano ang maitutulong sa kanyang bansa at sa mga kababayan kahit pa maging dahilan ng kamatayan.
Pero mabuti na rin ang paglantad ni Lozada at ganoon din naman ni Joey de Venecia ukol sa maano­malyang NBN deal sapagkat napigilan ang pagpa­ pahirap sa sambayanang Pilipino sa pagbabayad sa $329-million. Napurnada naman ang umano’y $130-million na kickbak ng dating Comelec chairman.
Kung natuloy ang NBN project maaaring ngayon ay nagsisimula nang magbayad ang sambayanan sa pinasok na proyektong ito. Magkakandakuba ang mamamayan sa pagbabayad sa proyektong malabo kung ano ang magiging hatid sa kanila. Hanggang ngayon marami pa rin ang hindi nakaa­alam kung ano ba ang magiging kapakinabangan ng mamama­yan sa NBN project. Marami nang napag-usapan hing­gil sa maanomalyang kontrata pero walang malinaw na paliwanag kung ano ang silbi ng NBN sa mama­mayan.
Diumano ang ZTE ang maglalagay ng broadband networking sa buong bansa. Ikokonekta ito bawat bayan-bayan hanggang sa barangay para magka­roon nang mabilis na komunikasyon. Kapag nagka­roon ng networking mapapabilis daw ang pag-unlad ng bansa. Mabilis na malalaman ang mga problema at masosolusyunan agad-agad.
Maganda sana ito kung hindi nahaluan ng ano­mal­ya. Maaaring umunlad ang bansa sapagkat mapa­­bibilis ang komunikasyon. Maraming matu­tulu­ngan. Ang kaso’y ang pagkagahaman sa salapi ang nangibabaw. Limpak na perang komisyon ang sangkot at umalingasaw.


VII. PITAK/KOLUM
Pilit ikinukubling katotohanan

Matapos ang mahigit apat na buwan mula nang isiwalat ni Jose ”Joey” de Venecia III, anak ni House Speaker Jose de Venecia Jr., ang katiwalian kaugnay sa pakikipagkontrata ng gobyerno para sa proyektong National Broadband Network (NBN) sa korporasyong ZTE ng Tsina, lumabas ang pangalan ng isang personalidad na diumano’y siyang higit na nakaaalam sa mga detalye ukol sa nasabing iskandalo kabilang na ang mga suhol na napasakamay ng di-iilang makapangyarihan at nasa mataas na katungkulang mga opisyales. Nilalayon ng nasabing kontrata na magtayo ng isang broadband network na mag-uugnay sa mga ahensya ng pamahalaan at lokal na yunit ng gobyerno sa buong bansa, subalit naging malaking kontrobersiya ito dulot ng diumano’y $137-milyong (mahigit-kumulang P8 bilyon) paglabis sa halaga ng kasunduan at sa pagkakadawit ng pangalan nina dating tagapangulo ng Commission on Elections (Comelec) Benjamin Abalos Sr. at Mike Arroyo na siyang asawa ng Pangulong Gloria Arroyo.
Lumutang ang pangalan ni Rodolfo Noel I. Lozada Jr., tagapangulo at CEO ng Philippine Forest Corp. na sinasabing siyang susi ng imbestigasyon sa pagsagot ng mga kulang na impormasyon ukol sa $329-milyong kontrata sa ZTE at sa gayon, mapagkabit-kabit ang mga nauna nang testimonya nina de Venecia at Romulo Neri, kasalukuyang tagapangulo ng Commission on Higher Education o Ched at nanunungkulang direktor ng National Economic Development Authoity o Neda sa panahon ng pakikipagkasundo ng gobyerno sa ZTE. Isang eksperto sa IT, si Lozada ang kaibigang kinasangguni ni Neri sa pagsusuri sa proyektong NBN at pag-bibigay ebalwasyon sa mga panukala ng ZTE at ng Amsterdan Holdings Inc. o Ahi, ang kompanyang pinangangasiwaan ni de Venecia na nagbalak ring makipagkontrata sa gobyerno sa proyektong NBN subalit hindi napili.
Nakatakdang magbigay ng testimonya si Lozada ukol sa ZTE sa Senado nitong Enero 30 at inaasahang makasasagot sa usapin kung nakatanggap nga sina Abalos at Arroyo ng pera mula rito at sa iba pang katiwalian sa likod ng pakikipagkontrata, subalit tila umurong ang dila nito nang umatras siyang magpakita para sa imbestigasyon ng mga lehislador sa Mataas na Kapulungan. Ayon kay Senador Panfilo Lacson, natakot ang huli bunsod ng mga banta sa kaniyang buhay mula sa Malacañang. Naiulat pang ang bawat niyang kilos ay minamatyagan umano ng mga kinatawanm ng gobyerno.
Sa ngayon, pinaghahandaang makuha ang mayorya ng mga miyembro ng komite sa imbestigasyon ng Senado sa nasabing isyu ang petisyon para sa pag-aresto kina Neri at Lozada sa hindi nila pagdulog sa pagdinig ng kaso upang makapagbigay ng testimonya.
Kaugnay sa hindi pagsipot ng dalawang personalidad na nabanggit ang pagbabawal din ng Malacañang sa mga miyembro ng gabinete sa pagdalo sa mga kongresyonal na pagdinig na maikokonsidera nilang walang kinalaman sa gawaing lehislatura at kung ito’y para lamang sa destabilisasyon ng gobyerno.
Subalit kung sisipatin ang nangyaring pag-atras ni Lozada, ang pagtanggi ni Neri na magsalita pa bilang kaniyang pribilehiyong ehekutibo at ang naturang pagbabawal sa mga miyembro ng gabinet, isyu nga ba ng destabilisasyon ang tunay na dahilan ng gobyerno sa pagsasagwil na ito sa mga potensyal at krusyal na testigo sa mga kasong gaya ng sa ZTE o baka naman pag-iwas lamang iyon na lumantad ang katotohanan at madungisan pa ang marumi nang pangalan ng gobyerno sa ilalim ng administrasyong Arroyo?
Sa mga pangyayaring nabanggit ukol sa imbestigasyon sa katiwalian sa ZTE, mainam na suriin kung ano ang implikasyon nito sa kalagayan ng hustisya sa ating lipunan. Kung ganito rin lamang ang nangyayari, hindi malayong matulad lamang ito sa kaso ng iskandalong “Hello Garci” na kinasangkutan ng mismong Pangulong Arroyo na nananatiling walang kalinawan at pinatutunguhan ang kaso. Gayundin, hindi marapat na manatiling malaya ang mga nararapat na parusahan sakali mang totoo ang mga paratang ni de Venecia at Neri hinggil sa kaso ng pakikipagkontrata sa ZTE. Magkagayunman, kinakailangang lagyan ng ngipin ang ipapataw na parusa sa mga mapatutunayang maysala, hindi iyong kabababa pa lamang ng hatol na nagpapatunay na nagkasala ng pandarambong ay palalayain na ng gobyerno makalipas lamang ang ilang buwan. Kaugnay sa pagtestigo ni Lozada, hindi rin dapat ipinaiiral ang karahasan, pananakot at paniniil laban sa mga naninindigan para sa katarungan at katotohanan gaya ng naging kapalaran ng desaparecidos at mga napaslang na aktibista’t mamamayang kritikal sa pamahalaan. Idagdag pa rito ang pilit ding paglilimita sa mga mamamahayag na maisapubliko ang mga tunay na pangyayari sa bansa, gaya ng di-makatarungang pag-aaresto at wala sa lugar na pagkakaso ng libelo.
Sa mga kaganapang ito, nasaan ang paninindigan ng administrasyong Arroyo para sa katarungan?
Hindi sapat ang pagbabasura lamang ng Pangulo sa nasabing kontrata dulot ng katiwaliang naiuugnay rito. Hindi marapat na mangahulugan iyon na kasamang maibabasura ang isa sa mga krusyal na bahagi ng imbestigasyon sa kontratang ZTE at ang katotohanan sa likod nito. Huwag pigilan ang mga maaaring maging testigo sa pagsisiwalat ng totoo gaya ni Lozada at marapat na manindigan si Neri na maibigay pa ang kaniyang mga nalalaman sa isyu. Nakumpirma na niyang sinuhulan nga siya ni Abalos para sa pagpapatupad ng kontrata, bakit nabubusalan ngayon ang kaniyang bibig na ipagpatuloy pa ang pagtestigo at sagutin o linawin kung ano ang naging tayo ng Pangulo ukol sa isyu?
Maging patas dapat ang adminitrasyong ito sa pamamagitan ng pagpapahaya sa mga nais na tumestigo sa mga kasong kasangkot sila na maipasailalim sa mga imbestigasyon.
Sa bansang gaya ng Filipinas na batbat na ng sugat dulot ng kahirapan, katiwalian at kawalang katarungan, ang pagtataguyod at pagpapatuloy na maimbestigahan ang kaso sa pakikipagkontrata sa ZTE upang mabigyang kalinawan ang isyu at sa gayon managot ang mga maysala ay maituturing na ring isang uri ng pag-usad sapagkat sa pagkakamit ng katarungan nagsisimula ang pagtitiwala, sa pagtitiwala nag-uugat ang pagkakaisa at sa pagkakaisa napasasakamay ang tunay na kaunlaran. Para saan pa ang mga estadistika o datos na nagpapahiwatig ng paglago ng ekonomiya kung patuloy na namamayani ang katiwalian, kawalang katarungan sa bansa at hindi nakikinabang mula rito ang nakararaming mamamayan. Huwad na kaunlaran lamang iyon kung ating susuriin sa mabusising pagtingin.
Huwag hadlangang lumabas ang katotohanan. Manindigan.
VIII. Ulat/Pag-aaral/Panunuri
Paglalahad ng anumang bagay na isinagawa. Ang kinalabasan ng isang palatuntunang isinatuparan, maging bunga ng isang pagsisiyasat o ang naging wakas ng isang pag-aral.

PAGTINGIN SA KULTURA
Mahahati sa tatlo ang mga bagay na kaagad pumapasok sa isipan ng mga manggagawa kapag naririnig ang salitang "kultura". Ito ay (1) kaugalian; (2) sining; at (3) isip at gawi. Karamihan sa mga manggagawang kinapanayam ay nagsabing kaugalian ang ipinakahulugan nila sa kultura. Ang kultura ay "kaugalian ng mga tao/ ng mga mamamayan/ ng Pilipino". Ito ay "nakagisnan na" at siyang "sinusunod ng lipunan". Ito ay "dala-dala saan man pumunta". Ito ay nakikita sa mga awitin, sa pelikula at edukasyon, na pagkatapos ay siya namang ginagaya, ayon sa isang manggagawa.
Para naman sa ibang manggagawa, sining ang unang naiisip nila kapag nababanggit ang kultura. Ang sining na ito ay maaaring palabas sa sine o pagtatanghal sa entablado at marami pang iba. Gayunpaman, may magkaibang pagtingin ang mga manggagawa sa papel na ito ng sining sa kanila. Para sa iba, ito ay pamamaraan ng "pag-aliw ng mga mamamayan para panandaliang malimot ang mga problema". Ang sining kung gayon ay nakalilibang o sadyang panlibang lamang. Ayon sa isang manggagawa, ang iba katulad ng mga palabas sa sine ay "pangit, di dapat gayahin". Mga halimbawa nito iyung mga sextrip (ST), walang kawawaang gulo at patayan at iba pang walang saysay na pelikula. Samantala, ayon naman sa ibang manggagawa, sa pamamagitan ng sining ay "naipamamalas ang nagaganap at gustong ipahiwatig", "naririto ang kahulugan ng buhay". Isang halimbawang binanggit ang mga pagtatanghal kapag may demonstrasyon. Magkahalong positibo at negatibo kung gayon ang sining para sa ininterbyung mga manggagawa. Positibo sapagkat nakatutulong ito upang kahit panandalian lamang ay malimot ng mga manggagawa ang kanilang problema upang marelaks man lamang. Positibo pagkat ang kahalagahan ng sining sa pagpapatampok ng katotohanan ay nakikita nila. Ngunit sa isang banda ay negatibo rin, pagkat mayroong aspeto sa sining na pangit at hindi dapat gayahin, at ang tendensya na maging laging panlibang.
Samantala, para sa ilang manggagawa, ang kultura ay nangangahulugan na rin ng kaisipan at tradisyong nakagawian ng mga Pilipino. Ngunit ito ay "binaboy ng imperyalismo", ang nangingibabaw ay "burgis na kultura" at hindi ang sa Pilipino, habang ayon naman sa isang manggagawa, ang pag-iisip at ugali sa kasalukuyan ay pyudal. Ayon pa rin sa kanila, ang kaisipang ito ay hindi dapat haluan ng banyaga, dapat itong maging maka-Pilipino lamang. Gayunman, hindi na napalawig ang opinyong ito. Ang ibig sabihin kaya nito ay sagadsagarang pag-iisa ng kulturang Pilipino at hindi na dapat tumanggap ng kaisipang banyaga o ibig lamang nitong sabihin ang pagtalikod sa mga dayuhang aspeto ng kultura na nakasasagka sa pag-unlad ng Pilipinas at ng nakararami (hindi iilan) sa mga mamamayan nito?
Sa mga naunang nabanggit na impresyon ng kultura sa mga manggagawa: mapupuna na (1) ang kanilang pakahulugan sa kultura ay hindi nalalayo sa kumbensyonal na pakahulugan na ang kultura ay larangan ng mga tradisyon (at kaugalian) ng ating lahi, at mga sining nito tulad ng katutubong awitin, sayaw at iba pa; (2) hindi pa nakikita ang higit na malawak na saklaw ng kultura - kung paano ito nakaugnay sa pangkabuhayan, pampulitika at iba pang aspetong may kinalaman sa kalagayan ng sambayanan; (3) wala o kulang sa pagsisikap na ang usaping pangkultura ay puspusang alamin, pag-aralan o suriin; at (4) may ilang mga manggagawa ang nagpapakahulugan din sa kultura bilang larangan ng kaisipan na naiimpluwensyahan at napapangibabawan ng ibang kaisipan na hindi mainam para rito.
Mula rito, mahahalaw na ang usapin ng kultura ay hindi nabibigyang-pansin sa mga talakayan, kaya't ang pag-unawa sa kahulugan nito, sa mahalagang papel na ginagampanan nito sa anumang pagkilos tungo sa pagbabago, at ang epekto nito sa kanila bilang bahagi ng mga sektor na pursigidong magkaroon ng pagbabago, ay hindi lubos na nalilinaw. Gayundin, batay na rin sa resulta ng interbyu, mahahalaw ang isang obserbasyon na hindi nakikita ng mga manggagawa ang dinamismo ng kultura. Totoo ngang ito'y kaugalian, tradisyon, sining, edukasyon at pag-iisip, ngunit sino ang gumawa ng mga ito? Hindi ba ito nagbabago, at kung magbago man ay saang direksyon patungo, sa paanong paraan, sino ang nagtulak? Ano ang papel ng sektor ng mga manggagawa sa dinamismo ng kultura? Ang kilusan sa paggawa ay mayroong perspektiba na isang alternatibong kaayusang pampulitika, pang-ekonomiya at panlipunan, paano isasakongkreto ang mga ito sa mga kaugalian, tradisyon, sining, edukasyon at kaisipan, o sa kultura? Sa madaling sabi, paano isasakongkreto halimbawa ang demokratikong prinsipyo sa isang partikular na aspeto ng kultura, tulad ng pag-uugali hindi lamang sa loob ng isang unyon kundi sa pakikitungo rin sa kani-kanilang pamilya, barkadahan at komunidad?






IX. SURING BASA

SA MGA KUKO NG LIWANAG(Isang suring basa)Buod Ang nobela ay umiikot sa buhay ni Julio, isang maralitang mangingisda sa kanilang probinsya. Lumuwas siya ng Maynila upang hanapin si Ligaya na kanyang kasintahan. Kasama si Mrs. Cruz, isang matrona, si Ligaya ay nagbaka-sakali sa Maynila na magkaroon ng maayos na buhay dala ang pangakong bibigyan siya ng trabaho.Sa paghahanap ni Julio, naranasan niya ang kahirapan ng buhay. Ilang construction site na rin ang kanyang pinagtrabahuan. Isa sa mga pinasukan niya ay ang ‘The Future La Madrid Building’. Dito nakilala niya ang mga kaibigang sina Atong, Imo, Benny, Omeng at Gido. Siya ay nagtatrabaho bilang kantero at may suweldo na dos singkwenta bawat araw. Pero, halos kakarampot na kita nalang ang kanyang natatanggap sapagkat dinudugas siya ni Mr. Balajadia ang tagapangasiwa ng construction. Maraming nangyari simula sa araw na pumasok siya sa nasabing construction site. Nakakilala siya ng iba’t ibang personalidad. Mayroong idinadaan na lang sa tawa ang kanyang problema, may nagsisikap na magaaral upang makaahon sa hirap at mayroon namang tinatanggap na lamang ang tinaggap na buhay. Nakakita siya ng mga maasahang kaibigan na handing tumulong tuwing kailangan niya. Isa na roon si Atong. Si Atong ay kapwa niya construction worker. May pamilya siyang inuuwian sa estero Sunog Apog. Kasma niya dito ang kapatid na si Perla at ang ama nitong baldado. Mahirap ang pamumuhay nila. Halos si Atong lang ang bumubuhay sa pamilya dahil konti lamang ang kinikita ni Perla sa pagagantsilyo. Sa loob ng ilang araw dito tumuloy si Julio. Dumating na ang araw na malapit nang matapos ang gusali kaya nagbawas na ng tauhan si Mister Balajadia. Si Julio ay isa dito. Dahil sa nagyari, wala nang natuluyan si Julio. Ipanagbawal na kasi ang pagtira niya sa gusali dahil hindi na siya isang manggagawa doon. Naisip niya ang kanyang kaibigan na si Pol, nakatrabaho niya sa dating pinapasukan. Pinuntahan niya ito at pintauloy siya ng buong puso sa tirahan nito.Pinasok siya ni Pol sa kanyang mga trabaho at nagkaroon ng maayos-ayos na suweldo. Isang gabi ay napadaan siya sa daang Miseridordia. Patuloy niyang tinititigan ang bahay na iniisip niyang tinutuluyan ni Ligaya. Dito naaninag niya ang isang babae na tila kahugis ng mukha ni Ligaya. Hindi nawalang ng pag-asa si Julio na makikita niya ulit si Ligaya.Isang tangahali, nagbabakasakali si Julio na mahuhuli niya ang nagnakaw ng kanyang wallet. Natanaw niya ang isang babaeng kahugis ni Ligaya mula ulo hanggang paa. Sinundan niya ito at nabangga ang isang babae. Nilingon niya ito at nagulat sapagkat ang babaing iyon ay si Ligaya.Lumagi sila sa isang retawrant habang pinagusapan ang nangyari sa isa’t isa. Natuklasan ni Julio na naging biktima ng prostitusyon si Ligaya. Nagustuhan naman daw siya ng isang Intsik, si Ah Tek, na kukunin siya nito. Matapos ang kanilang paguusap, napagpasyahan nilang tumakas at bumalik sa kanilang probinsya. Magkikita sa gabi ng alas-dose hanggang alas-3 ng madaling araw. Kapag hindi dumating si Ligaya, ibig sabihin lang nito ay hindi siya makararating.Lumipas ang mga araw at wala pa ring nagpapakitang Ligaya hanggang sa makaabot kay Julio sa pamamagitan ni Pol ang pagkamatay nito. Nahulog si Ligaya sa taas ng kanyang tinutuluyan. Naging balisa si Julio bago hanggang matapos ang libing. Sa huli, napatay niya si Ah Tek. Napatay naman siya ng kalapit tao sa bahay ni Ah Tek.
Mga Tauhano Julio – isang mangingisda na lumuwas sa Maynila upang hanapin ang kanyang kasintahan. Siya ay may sunog na balat, matipunong pangangatawan , malapad at mabigat na kamao at may daliring punggok at mataba.o Ligaya - kasintahan ni Julo. Lumawas siya ng Maynila upang hanapin ang kapalaran dito at mabigyan ng maayos na buhay ang pamilya. Ngunit hindi niya nakamit ang kaligayahan dito at naging biktima ng prositusyon.o Pol – kaibigan ni Julio. Siya ay laging tumutulong kapag nangangailangan ang kaibigan. Dati siyang katrabaho ni Julio sa isang construction site.o Atong – nakatrabaho ni Julio sa ginagawang ‘La Madrid Building’. Isa sa mga tapat na kaibigan ni Julio.o Perla – kapatid na babae ni Atongo Benny – nakatrabaho ni Julio. Pinipilit niyang maging masaya sa kabila ng kahirapan dinaranas sa buhay.o Imo – katrabaho ni Julio. Siya ay nagaaral sa kolehiyo upang makatakas sa kahirapan ng buhay na kanyang dinaranas at upang magkaroon ng mas maayos na trabaho.o Omeng at Gido – mga katrabaho ni Julio sa constructiono Mister Balajadia – tagapangasiwa ng construction site na pinagtrabahuan ni Julio. Siya ay mainitin ang ulo. Mahilig siyang manlamang sa kanyang mga trabahador. Walang awa at tila walang pamilya kung umasta.o Ah Tek – Intsik na nagkagusto kay Ligaya. Pinakasalan niya si Ligaya at nagkaroon sila ng anak. Kinuha ni si Ligaya sa prostitution den.SuliraninNagumpisa ang kalbaryo ni Julio sa buhay nang lumuwas sa Maynila ang kasintahan nito. Ito ang naging dahilan ng pagsunod niya kay Ligaya. Sa paghahanap, nakaranas siya ng gutom at hirap dahil sa kagipitan sa pera. Dito niya niya nakita ang baho, ingay at kahirapan na tinataglay ng Maynila, ang lungsod ng pangarap at kasawian.
Tunggalian na namayani sa akdaDalawa ang ipinakitang tunggalian sa akda. Ilang tagpo sa akda ang nagpakita ng tunggalian ng tao sa tao. Isa na dito ang pandurugas ni Mister Balajadia kay Julio. Hindi niya ito binibigyan ng makatarungan at matinong sahod. Ikalawa ay ang galit ni Julio kay Ah Tek dahil sa mga kasalanan na nagawa nito sa kanyang kasintahang si Ligaya.Ang ikalawang tunggalian na napakita sa akda ay ang tao laban sa kanyang sarili. Ang unang tagpo nagpakita ng tunggaliang ito ay ang pagtiis ni Julio sa gutom. Hindi pa siya nakakakain sapagkat wala siyang trabaho at pera na pambili. Ikalawa, pinakita dito ang pagkagalit ni Julio sa mundo nang manakaw sa kanya ang kanyang wallet. Ang wallet na iyon ay mayroong mahahalagang bagay ukol sa kanya at kay Ligaya. Ang panghuli naman ay ang hindi niya napigil na emosyon nang mamatay si Ligaya. Hindi niya nakayanan ang hinanakit kaya pinuntahan niya si Ah Tek at napatay ito.Mga mahahalagang sinabi o pahayag.“Ginigisa ka sa sarili mong mantika, ‘ika nga. Umangal ka naman, bakbak ka sa trabaho. E, ang hirap atang humanap ng trabaho ngayon.”
-OmengSa hirap ng buhay ngayon mahirap na makahanap ng maayos na trabaho. Makahanap ka man ay hindi sapat ang sahod at minsan naman ay dinadaya ka ng mas nakatataas sayo. Hindi ka naman makatatanggi sapagkat ikaw rin ang matatalo.“Iba na ‘yong may pinag-aralan. Mahirap ang buhay ngayon sa mga walang tinapos.”-ImoSa panahon ngayon mga kadalasang mga edukadong tao lamang ang umuunlad sapagkat sila lang ang binibigyan ng maayos na trabaho at kita. Ang mga taong walang pinagaralan ay nananatiling kayod kalabaw dahil sa liit ng sahod.“…s’werte pa nga ‘yang bata mo. ‘Yong ibang nabobola na pagdating dito’y bibigyan ng magandang trabaho, atsay ang labas. Belyas. O kaya, sa putahan.”-AtongKadalasang naloloko sa Maynila ang mga probinsyano. Dahil nga sa wala silang alam sa mga kalakaran na nangyayari sa lungsod , madali silang magtiwala sa hindi nila kanu-ano.“Pero ib a mas mabuti na kung mag-aambisyon ka rin lang, ‘yon nang mas mataas?”-ImoWalang masama kung mangarap ka ng mataas. Mas mabuti na iyon kaysa manatili sa kinaroroonan mo. Magtatagumpay ka kung sasabayan mo ito ng pagsisikap at pagpupursige.“E, ‘yan namang batas-batas, maging ‘yang hustisya, naro’n ‘yan kung saan naro’n ang kwarta. Saka iba’ng mga Intsik. Sila’ng hari rito, baka di mo alam.”-ImoLaganap na sa bansa ang mga panunuhol. Kadalasang mas kinakampihan ngayon ang may pera na nagkasala kaysa sa walang pera na inagrabyado. Ipinahihiwatig nito na mahirap kalabanin ang mga mayayaman sapagkat para kang lumalaban ng walang sandata.“Mawalan ka na ng kapatid, huwag lang ng isang matalik na kaibigan.”-PolIba ang maibibigay na tulong ng isang kaibigan kaysa sa isang kapatid. Marahil magkadugo nga kayo ng iyong kapatid ngunit maaaring makatagpo ka ng isang kaibigang ituturing ka higit sa kapatid. “Kung sila rin ang may kagagawan no’n, s’yempre’y di kikilos ang mga ‘yon nang laban sa kanilang sarili…ang siguradong gagawin ng mga ‘yon e takpan ang tunay na nangyari.”-PolAng mga may sala ay patuloy na pagtatakpan ang kanilang mga ginawang kamalian. Walang hangal na magsasabi ng katotohanan kung ito naman ang makapagpapahamak sa kanya.“Madaling paligayahin ang babaing nasanay sa hirap.”-PolAng mga babaing hindi nakatamasa ng ginhawa sa buhay ay madaling makuntento sa mga simpleng bagay lamang. Hindi sila naghahangad ng anumang yaman sapagkat nasanay na sila na magtiis sa hirap ng buhay.“Kaya ko rin humipo ng baga, magtitiis lang ako ng paso.”-PolMay mga bagay na mahirap gawin. Ngunit kung ito’y pagtitiisan at pagsisikapan maaring mo itong maisakatuparan. Katulad na lamang ang paglutas sa problema. Kapag natuto kang magtiis sa sakit na naidudulot nito, malalampasan mo rin ito sa huli.Kabuuang balangkas ng kuwento Ipinakilala si Julio na isang mangingisda na lumuwas ng Maynila upang hanapin ang kanyang kansintahang si Ligaya. Nagsimula ang problema nang pumunta sa Ligaya sa Maynila upang magtrabaho. Lubos na nagalala si Julio nang hindi na ito sumusulat kaya sinundan niya ito.Marami siyang nakilala at nakasalamuha sa Maynila. Hindi pa rin siya nawawalan ng pag-asa na mahahanap niya si Ligaya. Dumating ang araw na nakatagpo niya ng wala sa tamang oras si Ligaya. Naikwento nito sa kanya ang masaklap na nangyari sa buhay nito. Bumagsak siya sa prostitusyon. Dito niya nakilala si Ah Tek na ginawa siyang asawa.Napagusapan nilang tumakas at bumalik sa probinsya. Pinlano nilang mamuhay ng tahimik at ligtas dito. Ngunit ito ay hindi nagtagumpay. Napatay ni Ah Tek si Ligaya dahil sa pagtakas nito. Sa galit, pinuntahan niya si Ah Tek at sinungaban ng patalim. Kinuyog siya ng tao at sa huli’y siya naman ang napahamak.
Layunin at pananaw ng may-akdaSi Edgardo M. Reyes ay isang batikang nobelista. Marami na siyang naisulat na nobela na nagpapakita ng buhay ng tao. Ang buhay ng mga karakter sa kanyang mga nobela ay maaring buhay din ng isang ordinaryong tao sa bansa. Ang kanyang mga akda ay nasapelikula na rin at kumita ng malaki.Ang akda niyang Sa mga kuko ng Liwanag ay naglalaman ng mga problemang kinahaharap ng maralitang Pilipino. Nais ipakita ni Edgardo M. Reyes sa nobela ang hirap na dinaranas ng isang mahirap, ang di-maayos na buhay. Ipinararating niya ng tuwiran ang hirap sa pamamagitan ni Julio. Ang pagpapakita lamang ng isang araw sa buhay ni Julio ay pagpapakita na rin ng buhay ng isang mahirap sa bansa. Marami na nga siyang paghihirap sa buhay ay lalo pa itong dinadagdagan. Maaring maloko siya ng ibang tao o di kaya bigyan siya ng pagsubok ng kapalaran.Istilo o pamamaraang ginamit sa paglalahadIsa sa istilong ginamit ng may-akda ay paggamit ng mg pabalbal na salita at makatotohanang diyalogo. Makikitang ang mga pangyayari ay naganap sa kasalukuyan sapagkat hindi makalumang pagsambit ng mga pangungusap ang ginamit. Maraming salitang ginamit na wala sa diksyonaryo. Ito ay mga salitang pinauso lang at hindi kinikilala sa pambansang wika. Ginamitan din ng simbolismo ang akda sa pamamagitan ng mga malalalim na pangungusap. Ito ay tumutukoy sa magiging takbo ng bawat kabanata. Makulay at masining ang paglalarawan nito. Hindi malayo sa katotohanan ang mga nangyayari sa akda. Isa pang kakaiba sa nobela ay ang paggamit ng kombinasyong realismo-naturalismo o estilong Pilipino. Bago isulat ng may-akda ang nobela, inaalam niya muna ang katotohanan sa pagkausap sa mga taong totoong nakararanas ng mga ganoong bagay. Umiwas din siya sa kombensiyon kung saan iba ang ginamit niyang isitlo sa pagwakas sa nobela. Imbis na masaya at matagumpay ang wakas, ginawa niya itong madalamhati at malagim. Kaugnayan sa lipunanHindi na lingid sa ating kaalaman na marami nang mahirap sa Pilipinas. Kapag naglilibot-libot, hindi na makakaligtas sa ating mga mata ang iskwater, pulubi, basurero at mga taong tambay lang. Sila ay mga simpleng tao lang na umaasang makaahon sa kanilang nakasanayan na buhay. Ngunit talagang ang karamihan sa kanila ay hindi na nakakaahon sapagkat lalo pa silang hinihila pababa ng ibang tao. Sa panhon ngayon bihiya ka na lang makakita ng umaasensong mahirap. Makakita ka man, iilan lang. Yan ang batas ng buhay. Ipinanganak kang mahirap, mamatay kang mahirap.Ang takbo ng istorya sa akda ay makatotohanan. Marami kang makikitang Julio at Ligaya sa Pilipinas na pinaglaruan ang kapalaran at nasadlak sa kahirapan. Tumatalakay ito sa hindi makatarungang sitwasyon ng mga manggagawa, kabulukan ng sistema sa mga trabaho at kaawa-awang kalagayan ng mga nabiktima ng mga masasamang elemento. Ang Maynila ay isang lungsod na puno ng buhay at lungsod ng kamatayan.
X. Pagbubuod

XI. FILM REVIEW

RETORIKA
(FI 113)













Mamaril, Janet C.
Dra. Nenita Cruz


TALAAN NG NILALAMAN:

Paglalahad/Pagasasalaysay……………………………………………..I

Katuturan………………………………..……………………………………II

Sanaysay……………………………………………………………………..III

Tula……………………………………….…………………………………….IV

Pangulong tudling...................................................................V

Balita…………………………………………………………………………..VI

Pitak/Kolum….……………………………………………………………VII

Ulat……………………………………………………………………………VII

Suring basa……………………………………………..……………………IX

Pagbubuod….……….………………………………………………………..X

Film Review.....……………………………………………………………XII












I. A. Pagsasalaysay (Narration)

Ang pagsasalaysay ay isang anyo ng pagkukuwento tungkol sa sariling karanasan o tungkol sa karanasan ng ibang tao. Ginagamit ito sa mga alamat, epiko, kuwento at nobela. Maaring sa unang panauhan nagkukuwento o sa ikatlong panauhan o sa punto de bista na nakapaglalagos-lagos sa kamalayan ng mga tauhan.

B.Paglalahad

Isang uri ng pagpapahayag na naglalayong magpaliwanag, magpatalastas, magsabi ng mga pangyayari at kuro-kuro o palagay. Nagpapaliwanag ng mga kaalamang batid ng isang tao batay sa kanyang kaalaman, karanasan, napag-aralan, nasaksihan, narinig at naramdaman. Isang kaanyuan ng katha na naglalayong gumawa ng malinaw, sapat at walang pagkiling na pagpapaliwanag hinggil sa isang paksa.

Ang Tao sa Malakanyang: Mga Pangulo ng Pilipinas

Ang Palasyong Malakanyang ang simbolo ng kapangyarihang pampanguluhan sa Pilipinas. Sinuman ang "tao" sa Malakanyang ay siyang pinuno ng gobyerno sa buong kapuluan. Mababasa sa librong ito ang mga naging "tao" sa Malakanyang, mula sa unang Pilipinong nanirahan dito hanggang kay Pangulong Corazon Cojuangco Aquino. Isang libro na rin ito ng pagsasalaysay sa naganap na pagkakahubog ng pangguluhan sa Pilipinas. Inuugat ng libro ang panguluhan sa panahon ng mga lakan at datu hanggang sa pagkakatatag ng Republika ng Pilipinas.
Noong Araw, ang Malakanyang ay isang malaking bahay na bato lamang at pahingajan ng matataas na tao sa lipunan. Nang gawin itong opisyal na tirahan ng mga naging gobernador-heneral sa panahon ng pananakop ng Espanyol, naging tagpuan ito ng mga mariwasa at opisyal ng pamahalaan. Ito marahil ang dahilan kaya ito tinawag na Malakanyang mula sa bukambibig ng karaniwang tao noon napagtatanungan, "Malakan diyan." Ibig sabihin, maraming maharlikang nasa loob ng bahay sapagkat "lakan" ang isang tawag sa mga maharlika noon.












II. KATUTURAN



III. SANAYSAY


FILIPINO TIME

Isa sa napakapangit na kinagawian nating mga Pilipino ay ang pagiging lagi nang huli sa takdang oras na pinagkasunduan. Karaniwan nang ang isang palatuntunan ay hindi nasisimulan sa oras na dapat ipangsimula
dahil sa wala pa ang panauhing pandangal o kaya'y ang punongabala ng palatuntunan; gayon din, kulang pa rin ang mga tauhang magsisiganap, o kung hindi naman kaya'y wala pa rin ang madlang siyang dapat sumaksi sa palatuntunan kung kaya't naaantala tuloy ang lahat.

Sa mga tanghalang pangmusika, tulad ng opera, konsiyerto, resital at iba pang kauri ng mga ito, aya isang karaniwan nang pangyayari ang pagiging lagi nang huli ng madlang manonood. Gayon din sa papupulong ng iba't-ibang samahan, kapatiran o kapisanan, kahit na nga ang mga ito'y binubuo pa ng mga taong wika nga'y may sinasabi o pinag-aralan, ay napangawitan na ng marami sa atin ang dumating nang huli sa pinagusapang oras. Ito ang sanhi kung bakit nagging palasak na ang bukambibig na "Filipino time," o Oras Filipino, na ang ibig sabihin ay sira, walang katiyakan pagka't lagi nang atrasado.Tunay na nakatatawang-nakakaawa para sa isang bansang katulad ng sa atin na naghahangad na magkaroon ng isang marangal at mataas na kalagayan sa lipunan ng mga bansang bihasa t malalaya kung maringgan natin ang ating mga kababayan ng gaya ng mga sumusunod na pananality: Hoy, mamayang ika-pito ng gabi, "American time;" "Partner, baka mahuli ka sa takdang oras, hindi Filipino time ang usapan natin;" o kaya'y "Ayoko ng Filipino time, usapang maginoo ito, ha?" at marami pang katulad nito na ang ibig sabihin ay dahop na dahop sa pagkamaginoo at hindo dapat pagkatiwalaan ang isang Pilipino dahil sa siya'y marunong tumupad sa oras na napag-usapan.

Sa ganitiong pangyayari, na ang oras ng mga Pilipino o "filipion time" ay sira at walang kaganapan, ay maaari rin naming sabihin na ang mga Pilipino pala ay sira na katulad ng ating orasan ay ano naman kaya ang hinaharap ng isang BANSA na ang mga mamamayan ay palagi nang sira at walang katiyakan sa pagtupad napagkasunduan.







IV. TULA
KUNG PAPALARIN KA…

I
Kung papalarin kaMakikita mo siyaMamayang gabi.
II
Maghintay ka sa lilimNg puno ng akasya.Itaon mong papalitawAng unang bituinAt malapit nang pumatakAng unang natuyong dahonNg pinakamahabang sangaNg puno ng akasya.
III
Kapag handa na,Ipinid ang iyong mata,Bantayan mo ang hihipNg mainit-init na hangin.Maaring iyon naAng kanyang hininga.
IV
Huwag kang mumulat.Hintayin mong lumamigAng hihip ng hanginHanggang mamasa-masa na

V
Ang talukap ng iyong mata,Hayaan mong antukin kaAt maidlip nang bahagya,O mahimbing kaya.
VI
Gigisingin ka na lamangNg dampi ng kanyang labiSa nanunuyo mong labi.
VII
At kukunin niyaAng iyong mga kamay.Isasama ka niyaSa pinakamahabang sangaNg puno ng akasya,At pipitasin ninyoAng unang natuyong dahonNa hindi pa pumapatak,At ihahandog ninyo itoSa unang bituinNa malapit nang lumitaw,
VIII
Kung papalarin kaMamayang gabi.


V. PANGULONG TUDLING
Pagtatanggol sa Punong Mahistrado
KATULAD NG iba pang sangay ng pamahalaan, ang hudikatura ay madalas na nababatikos ng pabatiran at ng mga mamamayang may malasakit sa bayan. Kadalasang ibinabato sa sa hudikatura ang mga puna hinggil sa katiwalian o kahangalan ng maraming hukom, dili kaya'y sa kakapaghalo ng dalawang katangiang ito sa marami-raming hukom.
Bilang bahagi ng hudikatura, ang Kataastaasang Hukuman ay di rin ligtas sa ganitong mga pagtuligsa. Ang Kataastaasang Hukuman naman kasi'y nakagawa na rin ng marami-raming kapalpakan, kundi man tahasang katarantaduhan. Ngunit ang mga pagpuna sa Kataastasang Hukuman ay nakatuon dito bilang isang institusyon, at kung mayroon mang pagpitik sa partikular na mga mahistrado nito ay bibihira lamang.
Kamakailan, ang bihira ay naging walang patumangga, ang patak ay naging buhos, ang ambon ay naging bagyo. At ang binagyo ay dili iba kundi ang Punong Mahistrado, si Hilario Davide, Jr. Ang bagyo'y nanggaling sa kamay ng pinatalsik na Pangulong Joseph "Erap" Ejercito Estrada, na ngayo'y nasasakdal sa salang pandarambong at iba pang mga kaso.
Si Punong Mahistradong Davide raw, ayon sa lubhang kapani-paniwalang pantas na si Erap, ay napaluklok sa kanyang katungkulan dahil sa pagpupumilit ng negosyanteng si Lucio Tan. Noon pa man daw na nililitis si Erap sa Senado ay kumiling na sa panig ng tagausig si Davide--bagay na halata raw sa pananahimik nito nang lumayas ang mga tagausig matapos na mahadlangan ang pagbubukas ng ikalawang sobre, at nakipagsabwatan daw ito sa malalaking tao upang upang siya'y pabagsakin.
Sino itong taong binabato ng ganito katitinding paratang?
Si Hilario Davide, Jr. ay isinilang sa isang maliit na bahay sa isang nayon sa Cebu. Nakatapos siya ng abogasya at naging isang abogado sa pamamagitan ng sariling talino at pagsisikap. Bagama't sandali siyang naging assemblyman noong panahon ng diktaduryang Marcos, hindi siya nag-asal-buwitring katulad ng karamihan sa mga opisyal ng naturang rehimen. Ni sa kanyang mahaba nang panununungkulan sa hudikatura ay hindi siya yumaman sa pamamagitan ng pagsasalaula sa batas at katarungan. Ang kanyang kawalan ng anumang bahid ng katiwalian ay makikita sa hindi niya paggamit ng lubhang mamahaling sasakyan sa kabila ng kanyang pagiging pinakamataas na ngayong opisyal ng hudikatura.
Sa yugtong ito'y nararapat na nating itanong kay Erap kung saang imburnal ng kaululan niya pinulot sa pamamagitan ng kanyang bunganga ang kanyang mga paratang kay Davide.
Kung ipinaparatang ni Erap kay Davide ang pagpupumilit ni Tan na ito ang gawing Punong Mahistrado, hindi ba't si Tan ay nanatili sa pagiging isa sa pinakamasusugid na tagahimod ng kanyang puwit, at kailan na lamang niya nakaaaway, nitong matagal-tagal nang nanununungkulan ang humalili sa kanya, ang butihin at sakdal ng talinong si Gloria Macapagal-Arroyo?
Sa kabila nito'y tumaliwas si Davide noong Enero 20, 2001 sa kagustuhan ng mga maka-Erap--kung kanino isa sa mga nangunguna noon si Tan--sa pamamagitan ng kanyang pagpapapasumpa kay Macapagal bilang pangulo.
At hindi ba't noong nililitis si Erap sa Senado'y pinagbigyan ni Davide ang magkabilang panig? Ang magsabing sa gayo'y naging makiling ang Punong Mahistrado ay siyang pinakamatalinong tao sa kasaysayan ng sangkatauhan.
Tungkol naman sa pananahimik ni Davide nang lumayas ang lupon ng mga taga-usig mula sa Senado noong kasumpa-sumpang gabi ng Enero 16, 2001, iyo'y isang tanda ng kanyang talino at pagpapahalagang labis sa katarungan. Nabatid niyang ang hangad ng nakararami sa Senado noon ay hadlangan ang pagbibilad ng katibayang makapagbibigay-daan sa makatarungang pagpapasya. Natalos niyang dahil dito'y tiyak nang hindi magbubunga ng katarungan ang paglilitis na yaon at samakatuwid ay nawalan na ng katuturan. Ano pa nga ang saysay ng siya'y magsalita sa gayong kalagayan? Alam ni Davide na masasayang lamang ang kanyang laway at panahon kung siya'y magsasalita pa noon, kaya't pinili niya ang manahimik na lamang.
Mula rito, ang isiping si Hilario Davide, Jr. ay isang uri ng taong makikipagsabwatan sa sinuman upang pabagsakin nang kung paa-paano na lamang ang isang pinunong may moral at ligal na dahilan upang manatili sa katungkulan ay isang kabaliwang higit pa sa pinapagsama-samang kabaliwan ng lahat ng mga pasyente sa National Center for Mental Health.
Ang ginawa ni Davide sa EDSA noong Enero 20, 2001 ay pagsasapormal lamang ng pagkawala ng karapatan sa kapangyarihan ng isang pamahalaang walang kahihiyang dumura sa batas at kumitil sa katarungang nararapat nitong itaguyod.
Ang pagkulapol ng putik sa dangal ng isang taong tulad ni Hilario Davide, Jr. ay isang nagdudumilat at nadudurong kalapastanganan. Ang kalapastanganang ito'y nararapat na dukutan ng mata at putlan ng daliri. (Alexander Martin Remollino)




VI. BALITA
Ang tunay na bayani…
Sunday, February 10, 2008
BAYANI ang turing kay Rodolfo Lozada, ang potential witness sa maanomalyang national broadband network (NBN) na ang ZTE Corp. ng China sana ang magpi-finance kung hindi nabulgar ang suhulan dahil sa kikbak. Bakit naging bayani sa ganoong pangyayari si Lozada?
Para sa amin ang bayani ay yung handang isakri­pisyo ang sarili para sa ikabubuti nang ikararami. Sila yung mga taong handang lumaban sa pang­gigipit at mga tiwali. Sa kaso ni Lozada na matagal ding nakisalo sa mga sinasabi niyang “matatakaw” ay hindi masasabing bayani. Hindi siya bayani sapagkat mayroon din siyang interes na pansarili. Ang bayani ay ‘yung walang iniisip na pansarili kundi kung ano ang maitutulong sa kanyang bansa at sa mga kababayan kahit pa maging dahilan ng kamatayan.
Pero mabuti na rin ang paglantad ni Lozada at ganoon din naman ni Joey de Venecia ukol sa maano­malyang NBN deal sapagkat napigilan ang pagpa­ pahirap sa sambayanang Pilipino sa pagbabayad sa $329-million. Napurnada naman ang umano’y $130-million na kickbak ng dating Comelec chairman.
Kung natuloy ang NBN project maaaring ngayon ay nagsisimula nang magbayad ang sambayanan sa pinasok na proyektong ito. Magkakandakuba ang mamamayan sa pagbabayad sa proyektong malabo kung ano ang magiging hatid sa kanila. Hanggang ngayon marami pa rin ang hindi nakaa­alam kung ano ba ang magiging kapakinabangan ng mamama­yan sa NBN project. Marami nang napag-usapan hing­gil sa maanomalyang kontrata pero walang malinaw na paliwanag kung ano ang silbi ng NBN sa mama­mayan.
Diumano ang ZTE ang maglalagay ng broadband networking sa buong bansa. Ikokonekta ito bawat bayan-bayan hanggang sa barangay para magka­roon nang mabilis na komunikasyon. Kapag nagka­roon ng networking mapapabilis daw ang pag-unlad ng bansa. Mabilis na malalaman ang mga problema at masosolusyunan agad-agad.
Maganda sana ito kung hindi nahaluan ng ano­mal­ya. Maaaring umunlad ang bansa sapagkat mapa­­bibilis ang komunikasyon. Maraming matu­tulu­ngan. Ang kaso’y ang pagkagahaman sa salapi ang nangibabaw. Limpak na perang komisyon ang sangkot at umalingasaw.


VII. PITAK/KOLUM
Pilit ikinukubling katotohanan

Matapos ang mahigit apat na buwan mula nang isiwalat ni Jose ”Joey” de Venecia III, anak ni House Speaker Jose de Venecia Jr., ang katiwalian kaugnay sa pakikipagkontrata ng gobyerno para sa proyektong National Broadband Network (NBN) sa korporasyong ZTE ng Tsina, lumabas ang pangalan ng isang personalidad na diumano’y siyang higit na nakaaalam sa mga detalye ukol sa nasabing iskandalo kabilang na ang mga suhol na napasakamay ng di-iilang makapangyarihan at nasa mataas na katungkulang mga opisyales. Nilalayon ng nasabing kontrata na magtayo ng isang broadband network na mag-uugnay sa mga ahensya ng pamahalaan at lokal na yunit ng gobyerno sa buong bansa, subalit naging malaking kontrobersiya ito dulot ng diumano’y $137-milyong (mahigit-kumulang P8 bilyon) paglabis sa halaga ng kasunduan at sa pagkakadawit ng pangalan nina dating tagapangulo ng Commission on Elections (Comelec) Benjamin Abalos Sr. at Mike Arroyo na siyang asawa ng Pangulong Gloria Arroyo.
Lumutang ang pangalan ni Rodolfo Noel I. Lozada Jr., tagapangulo at CEO ng Philippine Forest Corp. na sinasabing siyang susi ng imbestigasyon sa pagsagot ng mga kulang na impormasyon ukol sa $329-milyong kontrata sa ZTE at sa gayon, mapagkabit-kabit ang mga nauna nang testimonya nina de Venecia at Romulo Neri, kasalukuyang tagapangulo ng Commission on Higher Education o Ched at nanunungkulang direktor ng National Economic Development Authoity o Neda sa panahon ng pakikipagkasundo ng gobyerno sa ZTE. Isang eksperto sa IT, si Lozada ang kaibigang kinasangguni ni Neri sa pagsusuri sa proyektong NBN at pag-bibigay ebalwasyon sa mga panukala ng ZTE at ng Amsterdan Holdings Inc. o Ahi, ang kompanyang pinangangasiwaan ni de Venecia na nagbalak ring makipagkontrata sa gobyerno sa proyektong NBN subalit hindi napili.
Nakatakdang magbigay ng testimonya si Lozada ukol sa ZTE sa Senado nitong Enero 30 at inaasahang makasasagot sa usapin kung nakatanggap nga sina Abalos at Arroyo ng pera mula rito at sa iba pang katiwalian sa likod ng pakikipagkontrata, subalit tila umurong ang dila nito nang umatras siyang magpakita para sa imbestigasyon ng mga lehislador sa Mataas na Kapulungan. Ayon kay Senador Panfilo Lacson, natakot ang huli bunsod ng mga banta sa kaniyang buhay mula sa Malacañang. Naiulat pang ang bawat niyang kilos ay minamatyagan umano ng mga kinatawanm ng gobyerno.
Sa ngayon, pinaghahandaang makuha ang mayorya ng mga miyembro ng komite sa imbestigasyon ng Senado sa nasabing isyu ang petisyon para sa pag-aresto kina Neri at Lozada sa hindi nila pagdulog sa pagdinig ng kaso upang makapagbigay ng testimonya.
Kaugnay sa hindi pagsipot ng dalawang personalidad na nabanggit ang pagbabawal din ng Malacañang sa mga miyembro ng gabinete sa pagdalo sa mga kongresyonal na pagdinig na maikokonsidera nilang walang kinalaman sa gawaing lehislatura at kung ito’y para lamang sa destabilisasyon ng gobyerno.
Subalit kung sisipatin ang nangyaring pag-atras ni Lozada, ang pagtanggi ni Neri na magsalita pa bilang kaniyang pribilehiyong ehekutibo at ang naturang pagbabawal sa mga miyembro ng gabinet, isyu nga ba ng destabilisasyon ang tunay na dahilan ng gobyerno sa pagsasagwil na ito sa mga potensyal at krusyal na testigo sa mga kasong gaya ng sa ZTE o baka naman pag-iwas lamang iyon na lumantad ang katotohanan at madungisan pa ang marumi nang pangalan ng gobyerno sa ilalim ng administrasyong Arroyo?
Sa mga pangyayaring nabanggit ukol sa imbestigasyon sa katiwalian sa ZTE, mainam na suriin kung ano ang implikasyon nito sa kalagayan ng hustisya sa ating lipunan. Kung ganito rin lamang ang nangyayari, hindi malayong matulad lamang ito sa kaso ng iskandalong “Hello Garci” na kinasangkutan ng mismong Pangulong Arroyo na nananatiling walang kalinawan at pinatutunguhan ang kaso. Gayundin, hindi marapat na manatiling malaya ang mga nararapat na parusahan sakali mang totoo ang mga paratang ni de Venecia at Neri hinggil sa kaso ng pakikipagkontrata sa ZTE. Magkagayunman, kinakailangang lagyan ng ngipin ang ipapataw na parusa sa mga mapatutunayang maysala, hindi iyong kabababa pa lamang ng hatol na nagpapatunay na nagkasala ng pandarambong ay palalayain na ng gobyerno makalipas lamang ang ilang buwan. Kaugnay sa pagtestigo ni Lozada, hindi rin dapat ipinaiiral ang karahasan, pananakot at paniniil laban sa mga naninindigan para sa katarungan at katotohanan gaya ng naging kapalaran ng desaparecidos at mga napaslang na aktibista’t mamamayang kritikal sa pamahalaan. Idagdag pa rito ang pilit ding paglilimita sa mga mamamahayag na maisapubliko ang mga tunay na pangyayari sa bansa, gaya ng di-makatarungang pag-aaresto at wala sa lugar na pagkakaso ng libelo.
Sa mga kaganapang ito, nasaan ang paninindigan ng administrasyong Arroyo para sa katarungan?
Hindi sapat ang pagbabasura lamang ng Pangulo sa nasabing kontrata dulot ng katiwaliang naiuugnay rito. Hindi marapat na mangahulugan iyon na kasamang maibabasura ang isa sa mga krusyal na bahagi ng imbestigasyon sa kontratang ZTE at ang katotohanan sa likod nito. Huwag pigilan ang mga maaaring maging testigo sa pagsisiwalat ng totoo gaya ni Lozada at marapat na manindigan si Neri na maibigay pa ang kaniyang mga nalalaman sa isyu. Nakumpirma na niyang sinuhulan nga siya ni Abalos para sa pagpapatupad ng kontrata, bakit nabubusalan ngayon ang kaniyang bibig na ipagpatuloy pa ang pagtestigo at sagutin o linawin kung ano ang naging tayo ng Pangulo ukol sa isyu?
Maging patas dapat ang adminitrasyong ito sa pamamagitan ng pagpapahaya sa mga nais na tumestigo sa mga kasong kasangkot sila na maipasailalim sa mga imbestigasyon.
Sa bansang gaya ng Filipinas na batbat na ng sugat dulot ng kahirapan, katiwalian at kawalang katarungan, ang pagtataguyod at pagpapatuloy na maimbestigahan ang kaso sa pakikipagkontrata sa ZTE upang mabigyang kalinawan ang isyu at sa gayon managot ang mga maysala ay maituturing na ring isang uri ng pag-usad sapagkat sa pagkakamit ng katarungan nagsisimula ang pagtitiwala, sa pagtitiwala nag-uugat ang pagkakaisa at sa pagkakaisa napasasakamay ang tunay na kaunlaran. Para saan pa ang mga estadistika o datos na nagpapahiwatig ng paglago ng ekonomiya kung patuloy na namamayani ang katiwalian, kawalang katarungan sa bansa at hindi nakikinabang mula rito ang nakararaming mamamayan. Huwad na kaunlaran lamang iyon kung ating susuriin sa mabusising pagtingin.
Huwag hadlangang lumabas ang katotohanan. Manindigan.
VIII. Ulat/Pag-aaral/Panunuri
Paglalahad ng anumang bagay na isinagawa. Ang kinalabasan ng isang palatuntunang isinatuparan, maging bunga ng isang pagsisiyasat o ang naging wakas ng isang pag-aral.

PAGTINGIN SA KULTURA
Mahahati sa tatlo ang mga bagay na kaagad pumapasok sa isipan ng mga manggagawa kapag naririnig ang salitang "kultura". Ito ay (1) kaugalian; (2) sining; at (3) isip at gawi. Karamihan sa mga manggagawang kinapanayam ay nagsabing kaugalian ang ipinakahulugan nila sa kultura. Ang kultura ay "kaugalian ng mga tao/ ng mga mamamayan/ ng Pilipino". Ito ay "nakagisnan na" at siyang "sinusunod ng lipunan". Ito ay "dala-dala saan man pumunta". Ito ay nakikita sa mga awitin, sa pelikula at edukasyon, na pagkatapos ay siya namang ginagaya, ayon sa isang manggagawa.
Para naman sa ibang manggagawa, sining ang unang naiisip nila kapag nababanggit ang kultura. Ang sining na ito ay maaaring palabas sa sine o pagtatanghal sa entablado at marami pang iba. Gayunpaman, may magkaibang pagtingin ang mga manggagawa sa papel na ito ng sining sa kanila. Para sa iba, ito ay pamamaraan ng "pag-aliw ng mga mamamayan para panandaliang malimot ang mga problema". Ang sining kung gayon ay nakalilibang o sadyang panlibang lamang. Ayon sa isang manggagawa, ang iba katulad ng mga palabas sa sine ay "pangit, di dapat gayahin". Mga halimbawa nito iyung mga sextrip (ST), walang kawawaang gulo at patayan at iba pang walang saysay na pelikula. Samantala, ayon naman sa ibang manggagawa, sa pamamagitan ng sining ay "naipamamalas ang nagaganap at gustong ipahiwatig", "naririto ang kahulugan ng buhay". Isang halimbawang binanggit ang mga pagtatanghal kapag may demonstrasyon. Magkahalong positibo at negatibo kung gayon ang sining para sa ininterbyung mga manggagawa. Positibo sapagkat nakatutulong ito upang kahit panandalian lamang ay malimot ng mga manggagawa ang kanilang problema upang marelaks man lamang. Positibo pagkat ang kahalagahan ng sining sa pagpapatampok ng katotohanan ay nakikita nila. Ngunit sa isang banda ay negatibo rin, pagkat mayroong aspeto sa sining na pangit at hindi dapat gayahin, at ang tendensya na maging laging panlibang.
Samantala, para sa ilang manggagawa, ang kultura ay nangangahulugan na rin ng kaisipan at tradisyong nakagawian ng mga Pilipino. Ngunit ito ay "binaboy ng imperyalismo", ang nangingibabaw ay "burgis na kultura" at hindi ang sa Pilipino, habang ayon naman sa isang manggagawa, ang pag-iisip at ugali sa kasalukuyan ay pyudal. Ayon pa rin sa kanila, ang kaisipang ito ay hindi dapat haluan ng banyaga, dapat itong maging maka-Pilipino lamang. Gayunman, hindi na napalawig ang opinyong ito. Ang ibig sabihin kaya nito ay sagadsagarang pag-iisa ng kulturang Pilipino at hindi na dapat tumanggap ng kaisipang banyaga o ibig lamang nitong sabihin ang pagtalikod sa mga dayuhang aspeto ng kultura na nakasasagka sa pag-unlad ng Pilipinas at ng nakararami (hindi iilan) sa mga mamamayan nito?
Sa mga naunang nabanggit na impresyon ng kultura sa mga manggagawa: mapupuna na (1) ang kanilang pakahulugan sa kultura ay hindi nalalayo sa kumbensyonal na pakahulugan na ang kultura ay larangan ng mga tradisyon (at kaugalian) ng ating lahi, at mga sining nito tulad ng katutubong awitin, sayaw at iba pa; (2) hindi pa nakikita ang higit na malawak na saklaw ng kultura - kung paano ito nakaugnay sa pangkabuhayan, pampulitika at iba pang aspetong may kinalaman sa kalagayan ng sambayanan; (3) wala o kulang sa pagsisikap na ang usaping pangkultura ay puspusang alamin, pag-aralan o suriin; at (4) may ilang mga manggagawa ang nagpapakahulugan din sa kultura bilang larangan ng kaisipan na naiimpluwensyahan at napapangibabawan ng ibang kaisipan na hindi mainam para rito.
Mula rito, mahahalaw na ang usapin ng kultura ay hindi nabibigyang-pansin sa mga talakayan, kaya't ang pag-unawa sa kahulugan nito, sa mahalagang papel na ginagampanan nito sa anumang pagkilos tungo sa pagbabago, at ang epekto nito sa kanila bilang bahagi ng mga sektor na pursigidong magkaroon ng pagbabago, ay hindi lubos na nalilinaw. Gayundin, batay na rin sa resulta ng interbyu, mahahalaw ang isang obserbasyon na hindi nakikita ng mga manggagawa ang dinamismo ng kultura. Totoo ngang ito'y kaugalian, tradisyon, sining, edukasyon at pag-iisip, ngunit sino ang gumawa ng mga ito? Hindi ba ito nagbabago, at kung magbago man ay saang direksyon patungo, sa paanong paraan, sino ang nagtulak? Ano ang papel ng sektor ng mga manggagawa sa dinamismo ng kultura? Ang kilusan sa paggawa ay mayroong perspektiba na isang alternatibong kaayusang pampulitika, pang-ekonomiya at panlipunan, paano isasakongkreto ang mga ito sa mga kaugalian, tradisyon, sining, edukasyon at kaisipan, o sa kultura? Sa madaling sabi, paano isasakongkreto halimbawa ang demokratikong prinsipyo sa isang partikular na aspeto ng kultura, tulad ng pag-uugali hindi lamang sa loob ng isang unyon kundi sa pakikitungo rin sa kani-kanilang pamilya, barkadahan at komunidad?






IX. SURING BASA

SA MGA KUKO NG LIWANAG(Isang suring basa)Buod Ang nobela ay umiikot sa buhay ni Julio, isang maralitang mangingisda sa kanilang probinsya. Lumuwas siya ng Maynila upang hanapin si Ligaya na kanyang kasintahan. Kasama si Mrs. Cruz, isang matrona, si Ligaya ay nagbaka-sakali sa Maynila na magkaroon ng maayos na buhay dala ang pangakong bibigyan siya ng trabaho.Sa paghahanap ni Julio, naranasan niya ang kahirapan ng buhay. Ilang construction site na rin ang kanyang pinagtrabahuan. Isa sa mga pinasukan niya ay ang ‘The Future La Madrid Building’. Dito nakilala niya ang mga kaibigang sina Atong, Imo, Benny, Omeng at Gido. Siya ay nagtatrabaho bilang kantero at may suweldo na dos singkwenta bawat araw. Pero, halos kakarampot na kita nalang ang kanyang natatanggap sapagkat dinudugas siya ni Mr. Balajadia ang tagapangasiwa ng construction. Maraming nangyari simula sa araw na pumasok siya sa nasabing construction site. Nakakilala siya ng iba’t ibang personalidad. Mayroong idinadaan na lang sa tawa ang kanyang problema, may nagsisikap na magaaral upang makaahon sa hirap at mayroon namang tinatanggap na lamang ang tinaggap na buhay. Nakakita siya ng mga maasahang kaibigan na handing tumulong tuwing kailangan niya. Isa na roon si Atong. Si Atong ay kapwa niya construction worker. May pamilya siyang inuuwian sa estero Sunog Apog. Kasma niya dito ang kapatid na si Perla at ang ama nitong baldado. Mahirap ang pamumuhay nila. Halos si Atong lang ang bumubuhay sa pamilya dahil konti lamang ang kinikita ni Perla sa pagagantsilyo. Sa loob ng ilang araw dito tumuloy si Julio. Dumating na ang araw na malapit nang matapos ang gusali kaya nagbawas na ng tauhan si Mister Balajadia. Si Julio ay isa dito. Dahil sa nagyari, wala nang natuluyan si Julio. Ipanagbawal na kasi ang pagtira niya sa gusali dahil hindi na siya isang manggagawa doon. Naisip niya ang kanyang kaibigan na si Pol, nakatrabaho niya sa dating pinapasukan. Pinuntahan niya ito at pintauloy siya ng buong puso sa tirahan nito.Pinasok siya ni Pol sa kanyang mga trabaho at nagkaroon ng maayos-ayos na suweldo. Isang gabi ay napadaan siya sa daang Miseridordia. Patuloy niyang tinititigan ang bahay na iniisip niyang tinutuluyan ni Ligaya. Dito naaninag niya ang isang babae na tila kahugis ng mukha ni Ligaya. Hindi nawalang ng pag-asa si Julio na makikita niya ulit si Ligaya.Isang tangahali, nagbabakasakali si Julio na mahuhuli niya ang nagnakaw ng kanyang wallet. Natanaw niya ang isang babaeng kahugis ni Ligaya mula ulo hanggang paa. Sinundan niya ito at nabangga ang isang babae. Nilingon niya ito at nagulat sapagkat ang babaing iyon ay si Ligaya.Lumagi sila sa isang retawrant habang pinagusapan ang nangyari sa isa’t isa. Natuklasan ni Julio na naging biktima ng prostitusyon si Ligaya. Nagustuhan naman daw siya ng isang Intsik, si Ah Tek, na kukunin siya nito. Matapos ang kanilang paguusap, napagpasyahan nilang tumakas at bumalik sa kanilang probinsya. Magkikita sa gabi ng alas-dose hanggang alas-3 ng madaling araw. Kapag hindi dumating si Ligaya, ibig sabihin lang nito ay hindi siya makararating.Lumipas ang mga araw at wala pa ring nagpapakitang Ligaya hanggang sa makaabot kay Julio sa pamamagitan ni Pol ang pagkamatay nito. Nahulog si Ligaya sa taas ng kanyang tinutuluyan. Naging balisa si Julio bago hanggang matapos ang libing. Sa huli, napatay niya si Ah Tek. Napatay naman siya ng kalapit tao sa bahay ni Ah Tek.
Mga Tauhano Julio – isang mangingisda na lumuwas sa Maynila upang hanapin ang kanyang kasintahan. Siya ay may sunog na balat, matipunong pangangatawan , malapad at mabigat na kamao at may daliring punggok at mataba.o Ligaya - kasintahan ni Julo. Lumawas siya ng Maynila upang hanapin ang kapalaran dito at mabigyan ng maayos na buhay ang pamilya. Ngunit hindi niya nakamit ang kaligayahan dito at naging biktima ng prositusyon.o Pol – kaibigan ni Julio. Siya ay laging tumutulong kapag nangangailangan ang kaibigan. Dati siyang katrabaho ni Julio sa isang construction site.o Atong – nakatrabaho ni Julio sa ginagawang ‘La Madrid Building’. Isa sa mga tapat na kaibigan ni Julio.o Perla – kapatid na babae ni Atongo Benny – nakatrabaho ni Julio. Pinipilit niyang maging masaya sa kabila ng kahirapan dinaranas sa buhay.o Imo – katrabaho ni Julio. Siya ay nagaaral sa kolehiyo upang makatakas sa kahirapan ng buhay na kanyang dinaranas at upang magkaroon ng mas maayos na trabaho.o Omeng at Gido – mga katrabaho ni Julio sa constructiono Mister Balajadia – tagapangasiwa ng construction site na pinagtrabahuan ni Julio. Siya ay mainitin ang ulo. Mahilig siyang manlamang sa kanyang mga trabahador. Walang awa at tila walang pamilya kung umasta.o Ah Tek – Intsik na nagkagusto kay Ligaya. Pinakasalan niya si Ligaya at nagkaroon sila ng anak. Kinuha ni si Ligaya sa prostitution den.SuliraninNagumpisa ang kalbaryo ni Julio sa buhay nang lumuwas sa Maynila ang kasintahan nito. Ito ang naging dahilan ng pagsunod niya kay Ligaya. Sa paghahanap, nakaranas siya ng gutom at hirap dahil sa kagipitan sa pera. Dito niya niya nakita ang baho, ingay at kahirapan na tinataglay ng Maynila, ang lungsod ng pangarap at kasawian.
Tunggalian na namayani sa akdaDalawa ang ipinakitang tunggalian sa akda. Ilang tagpo sa akda ang nagpakita ng tunggalian ng tao sa tao. Isa na dito ang pandurugas ni Mister Balajadia kay Julio. Hindi niya ito binibigyan ng makatarungan at matinong sahod. Ikalawa ay ang galit ni Julio kay Ah Tek dahil sa mga kasalanan na nagawa nito sa kanyang kasintahang si Ligaya.Ang ikalawang tunggalian na napakita sa akda ay ang tao laban sa kanyang sarili. Ang unang tagpo nagpakita ng tunggaliang ito ay ang pagtiis ni Julio sa gutom. Hindi pa siya nakakakain sapagkat wala siyang trabaho at pera na pambili. Ikalawa, pinakita dito ang pagkagalit ni Julio sa mundo nang manakaw sa kanya ang kanyang wallet. Ang wallet na iyon ay mayroong mahahalagang bagay ukol sa kanya at kay Ligaya. Ang panghuli naman ay ang hindi niya napigil na emosyon nang mamatay si Ligaya. Hindi niya nakayanan ang hinanakit kaya pinuntahan niya si Ah Tek at napatay ito.Mga mahahalagang sinabi o pahayag.“Ginigisa ka sa sarili mong mantika, ‘ika nga. Umangal ka naman, bakbak ka sa trabaho. E, ang hirap atang humanap ng trabaho ngayon.”
-OmengSa hirap ng buhay ngayon mahirap na makahanap ng maayos na trabaho. Makahanap ka man ay hindi sapat ang sahod at minsan naman ay dinadaya ka ng mas nakatataas sayo. Hindi ka naman makatatanggi sapagkat ikaw rin ang matatalo.“Iba na ‘yong may pinag-aralan. Mahirap ang buhay ngayon sa mga walang tinapos.”-ImoSa panahon ngayon mga kadalasang mga edukadong tao lamang ang umuunlad sapagkat sila lang ang binibigyan ng maayos na trabaho at kita. Ang mga taong walang pinagaralan ay nananatiling kayod kalabaw dahil sa liit ng sahod.“…s’werte pa nga ‘yang bata mo. ‘Yong ibang nabobola na pagdating dito’y bibigyan ng magandang trabaho, atsay ang labas. Belyas. O kaya, sa putahan.”-AtongKadalasang naloloko sa Maynila ang mga probinsyano. Dahil nga sa wala silang alam sa mga kalakaran na nangyayari sa lungsod , madali silang magtiwala sa hindi nila kanu-ano.“Pero ib a mas mabuti na kung mag-aambisyon ka rin lang, ‘yon nang mas mataas?”-ImoWalang masama kung mangarap ka ng mataas. Mas mabuti na iyon kaysa manatili sa kinaroroonan mo. Magtatagumpay ka kung sasabayan mo ito ng pagsisikap at pagpupursige.“E, ‘yan namang batas-batas, maging ‘yang hustisya, naro’n ‘yan kung saan naro’n ang kwarta. Saka iba’ng mga Intsik. Sila’ng hari rito, baka di mo alam.”-ImoLaganap na sa bansa ang mga panunuhol. Kadalasang mas kinakampihan ngayon ang may pera na nagkasala kaysa sa walang pera na inagrabyado. Ipinahihiwatig nito na mahirap kalabanin ang mga mayayaman sapagkat para kang lumalaban ng walang sandata.“Mawalan ka na ng kapatid, huwag lang ng isang matalik na kaibigan.”-PolIba ang maibibigay na tulong ng isang kaibigan kaysa sa isang kapatid. Marahil magkadugo nga kayo ng iyong kapatid ngunit maaaring makatagpo ka ng isang kaibigang ituturing ka higit sa kapatid. “Kung sila rin ang may kagagawan no’n, s’yempre’y di kikilos ang mga ‘yon nang laban sa kanilang sarili…ang siguradong gagawin ng mga ‘yon e takpan ang tunay na nangyari.”-PolAng mga may sala ay patuloy na pagtatakpan ang kanilang mga ginawang kamalian. Walang hangal na magsasabi ng katotohanan kung ito naman ang makapagpapahamak sa kanya.“Madaling paligayahin ang babaing nasanay sa hirap.”-PolAng mga babaing hindi nakatamasa ng ginhawa sa buhay ay madaling makuntento sa mga simpleng bagay lamang. Hindi sila naghahangad ng anumang yaman sapagkat nasanay na sila na magtiis sa hirap ng buhay.“Kaya ko rin humipo ng baga, magtitiis lang ako ng paso.”-PolMay mga bagay na mahirap gawin. Ngunit kung ito’y pagtitiisan at pagsisikapan maaring mo itong maisakatuparan. Katulad na lamang ang paglutas sa problema. Kapag natuto kang magtiis sa sakit na naidudulot nito, malalampasan mo rin ito sa huli.Kabuuang balangkas ng kuwento Ipinakilala si Julio na isang mangingisda na lumuwas ng Maynila upang hanapin ang kanyang kansintahang si Ligaya. Nagsimula ang problema nang pumunta sa Ligaya sa Maynila upang magtrabaho. Lubos na nagalala si Julio nang hindi na ito sumusulat kaya sinundan niya ito.Marami siyang nakilala at nakasalamuha sa Maynila. Hindi pa rin siya nawawalan ng pag-asa na mahahanap niya si Ligaya. Dumating ang araw na nakatagpo niya ng wala sa tamang oras si Ligaya. Naikwento nito sa kanya ang masaklap na nangyari sa buhay nito. Bumagsak siya sa prostitusyon. Dito niya nakilala si Ah Tek na ginawa siyang asawa.Napagusapan nilang tumakas at bumalik sa probinsya. Pinlano nilang mamuhay ng tahimik at ligtas dito. Ngunit ito ay hindi nagtagumpay. Napatay ni Ah Tek si Ligaya dahil sa pagtakas nito. Sa galit, pinuntahan niya si Ah Tek at sinungaban ng patalim. Kinuyog siya ng tao at sa huli’y siya naman ang napahamak.
Layunin at pananaw ng may-akdaSi Edgardo M. Reyes ay isang batikang nobelista. Marami na siyang naisulat na nobela na nagpapakita ng buhay ng tao. Ang buhay ng mga karakter sa kanyang mga nobela ay maaring buhay din ng isang ordinaryong tao sa bansa. Ang kanyang mga akda ay nasapelikula na rin at kumita ng malaki.Ang akda niyang Sa mga kuko ng Liwanag ay naglalaman ng mga problemang kinahaharap ng maralitang Pilipino. Nais ipakita ni Edgardo M. Reyes sa nobela ang hirap na dinaranas ng isang mahirap, ang di-maayos na buhay. Ipinararating niya ng tuwiran ang hirap sa pamamagitan ni Julio. Ang pagpapakita lamang ng isang araw sa buhay ni Julio ay pagpapakita na rin ng buhay ng isang mahirap sa bansa. Marami na nga siyang paghihirap sa buhay ay lalo pa itong dinadagdagan. Maaring maloko siya ng ibang tao o di kaya bigyan siya ng pagsubok ng kapalaran.Istilo o pamamaraang ginamit sa paglalahadIsa sa istilong ginamit ng may-akda ay paggamit ng mg pabalbal na salita at makatotohanang diyalogo. Makikitang ang mga pangyayari ay naganap sa kasalukuyan sapagkat hindi makalumang pagsambit ng mga pangungusap ang ginamit. Maraming salitang ginamit na wala sa diksyonaryo. Ito ay mga salitang pinauso lang at hindi kinikilala sa pambansang wika. Ginamitan din ng simbolismo ang akda sa pamamagitan ng mga malalalim na pangungusap. Ito ay tumutukoy sa magiging takbo ng bawat kabanata. Makulay at masining ang paglalarawan nito. Hindi malayo sa katotohanan ang mga nangyayari sa akda. Isa pang kakaiba sa nobela ay ang paggamit ng kombinasyong realismo-naturalismo o estilong Pilipino. Bago isulat ng may-akda ang nobela, inaalam niya muna ang katotohanan sa pagkausap sa mga taong totoong nakararanas ng mga ganoong bagay. Umiwas din siya sa kombensiyon kung saan iba ang ginamit niyang isitlo sa pagwakas sa nobela. Imbis na masaya at matagumpay ang wakas, ginawa niya itong madalamhati at malagim. Kaugnayan sa lipunanHindi na lingid sa ating kaalaman na marami nang mahirap sa Pilipinas. Kapag naglilibot-libot, hindi na makakaligtas sa ating mga mata ang iskwater, pulubi, basurero at mga taong tambay lang. Sila ay mga simpleng tao lang na umaasang makaahon sa kanilang nakasanayan na buhay. Ngunit talagang ang karamihan sa kanila ay hindi na nakakaahon sapagkat lalo pa silang hinihila pababa ng ibang tao. Sa panhon ngayon bihiya ka na la
RETORIKA
(FI 113)













Mamaril, Janet C.
Dra. Nenita Cruz


TALAAN NG NILALAMAN:

Paglalahad/Pagasasalaysay……………………………………………..I

Katuturan………………………………..……………………………………II

Sanaysay……………………………………………………………………..III

Tula……………………………………….…………………………………….IV

Pangulong tudling...................................................................V

Balita…………………………………………………………………………..VI

Pitak/Kolum….……………………………………………………………VII

Ulat……………………………………………………………………………VII

Suring basa……………………………………………..……………………IX

Pagbubuod….……….………………………………………………………..X

Film Review.....……………………………………………………………XII












I. A. Pagsasalaysay (Narration)

Ang pagsasalaysay ay isang anyo ng pagkukuwento tungkol sa sariling karanasan o tungkol sa karanasan ng ibang tao. Ginagamit ito sa mga alamat, epiko, kuwento at nobela. Maaring sa unang panauhan nagkukuwento o sa ikatlong panauhan o sa punto de bista na nakapaglalagos-lagos sa kamalayan ng mga tauhan.

B.Paglalahad

Isang uri ng pagpapahayag na naglalayong magpaliwanag, magpatalastas, magsabi ng mga pangyayari at kuro-kuro o palagay. Nagpapaliwanag ng mga kaalamang batid ng isang tao batay sa kanyang kaalaman, karanasan, napag-aralan, nasaksihan, narinig at naramdaman. Isang kaanyuan ng katha na naglalayong gumawa ng malinaw, sapat at walang pagkiling na pagpapaliwanag hinggil sa isang paksa.

Ang Tao sa Malakanyang: Mga Pangulo ng Pilipinas

Ang Palasyong Malakanyang ang simbolo ng kapangyarihang pampanguluhan sa Pilipinas. Sinuman ang "tao" sa Malakanyang ay siyang pinuno ng gobyerno sa buong kapuluan. Mababasa sa librong ito ang mga naging "tao" sa Malakanyang, mula sa unang Pilipinong nanirahan dito hanggang kay Pangulong Corazon Cojuangco Aquino. Isang libro na rin ito ng pagsasalaysay sa naganap na pagkakahubog ng pangguluhan sa Pilipinas. Inuugat ng libro ang panguluhan sa panahon ng mga lakan at datu hanggang sa pagkakatatag ng Republika ng Pilipinas.
Noong Araw, ang Malakanyang ay isang malaking bahay na bato lamang at pahingajan ng matataas na tao sa lipunan. Nang gawin itong opisyal na tirahan ng mga naging gobernador-heneral sa panahon ng pananakop ng Espanyol, naging tagpuan ito ng mga mariwasa at opisyal ng pamahalaan. Ito marahil ang dahilan kaya ito tinawag na Malakanyang mula sa bukambibig ng karaniwang tao noon napagtatanungan, "Malakan diyan." Ibig sabihin, maraming maharlikang nasa loob ng bahay sapagkat "lakan" ang isang tawag sa mga maharlika noon.












II. KATUTURAN



III. SANAYSAY


FILIPINO TIME

Isa sa napakapangit na kinagawian nating mga Pilipino ay ang pagiging lagi nang huli sa takdang oras na pinagkasunduan. Karaniwan nang ang isang palatuntunan ay hindi nasisimulan sa oras na dapat ipangsimula
dahil sa wala pa ang panauhing pandangal o kaya'y ang punongabala ng palatuntunan; gayon din, kulang pa rin ang mga tauhang magsisiganap, o kung hindi naman kaya'y wala pa rin ang madlang siyang dapat sumaksi sa palatuntunan kung kaya't naaantala tuloy ang lahat.

Sa mga tanghalang pangmusika, tulad ng opera, konsiyerto, resital at iba pang kauri ng mga ito, aya isang karaniwan nang pangyayari ang pagiging lagi nang huli ng madlang manonood. Gayon din sa papupulong ng iba't-ibang samahan, kapatiran o kapisanan, kahit na nga ang mga ito'y binubuo pa ng mga taong wika nga'y may sinasabi o pinag-aralan, ay napangawitan na ng marami sa atin ang dumating nang huli sa pinagusapang oras. Ito ang sanhi kung bakit nagging palasak na ang bukambibig na "Filipino time," o Oras Filipino, na ang ibig sabihin ay sira, walang katiyakan pagka't lagi nang atrasado.Tunay na nakatatawang-nakakaawa para sa isang bansang katulad ng sa atin na naghahangad na magkaroon ng isang marangal at mataas na kalagayan sa lipunan ng mga bansang bihasa t malalaya kung maringgan natin ang ating mga kababayan ng gaya ng mga sumusunod na pananality: Hoy, mamayang ika-pito ng gabi, "American time;" "Partner, baka mahuli ka sa takdang oras, hindi Filipino time ang usapan natin;" o kaya'y "Ayoko ng Filipino time, usapang maginoo ito, ha?" at marami pang katulad nito na ang ibig sabihin ay dahop na dahop sa pagkamaginoo at hindo dapat pagkatiwalaan ang isang Pilipino dahil sa siya'y marunong tumupad sa oras na napag-usapan.

Sa ganitiong pangyayari, na ang oras ng mga Pilipino o "filipion time" ay sira at walang kaganapan, ay maaari rin naming sabihin na ang mga Pilipino pala ay sira na katulad ng ating orasan ay ano naman kaya ang hinaharap ng isang BANSA na ang mga mamamayan ay palagi nang sira at walang katiyakan sa pagtupad napagkasunduan.







IV. TULA
KUNG PAPALARIN KA…

I
Kung papalarin kaMakikita mo siyaMamayang gabi.
II
Maghintay ka sa lilimNg puno ng akasya.Itaon mong papalitawAng unang bituinAt malapit nang pumatakAng unang natuyong dahonNg pinakamahabang sangaNg puno ng akasya.
III
Kapag handa na,Ipinid ang iyong mata,Bantayan mo ang hihipNg mainit-init na hangin.Maaring iyon naAng kanyang hininga.
IV
Huwag kang mumulat.Hintayin mong lumamigAng hihip ng hanginHanggang mamasa-masa na

V
Ang talukap ng iyong mata,Hayaan mong antukin kaAt maidlip nang bahagya,O mahimbing kaya.
VI
Gigisingin ka na lamangNg dampi ng kanyang labiSa nanunuyo mong labi.
VII
At kukunin niyaAng iyong mga kamay.Isasama ka niyaSa pinakamahabang sangaNg puno ng akasya,At pipitasin ninyoAng unang natuyong dahonNa hindi pa pumapatak,At ihahandog ninyo itoSa unang bituinNa malapit nang lumitaw,
VIII
Kung papalarin kaMamayang gabi.


V. PANGULONG TUDLING
Pagtatanggol sa Punong Mahistrado
KATULAD NG iba pang sangay ng pamahalaan, ang hudikatura ay madalas na nababatikos ng pabatiran at ng mga mamamayang may malasakit sa bayan. Kadalasang ibinabato sa sa hudikatura ang mga puna hinggil sa katiwalian o kahangalan ng maraming hukom, dili kaya'y sa kakapaghalo ng dalawang katangiang ito sa marami-raming hukom.
Bilang bahagi ng hudikatura, ang Kataastaasang Hukuman ay di rin ligtas sa ganitong mga pagtuligsa. Ang Kataastaasang Hukuman naman kasi'y nakagawa na rin ng marami-raming kapalpakan, kundi man tahasang katarantaduhan. Ngunit ang mga pagpuna sa Kataastasang Hukuman ay nakatuon dito bilang isang institusyon, at kung mayroon mang pagpitik sa partikular na mga mahistrado nito ay bibihira lamang.
Kamakailan, ang bihira ay naging walang patumangga, ang patak ay naging buhos, ang ambon ay naging bagyo. At ang binagyo ay dili iba kundi ang Punong Mahistrado, si Hilario Davide, Jr. Ang bagyo'y nanggaling sa kamay ng pinatalsik na Pangulong Joseph "Erap" Ejercito Estrada, na ngayo'y nasasakdal sa salang pandarambong at iba pang mga kaso.
Si Punong Mahistradong Davide raw, ayon sa lubhang kapani-paniwalang pantas na si Erap, ay napaluklok sa kanyang katungkulan dahil sa pagpupumilit ng negosyanteng si Lucio Tan. Noon pa man daw na nililitis si Erap sa Senado ay kumiling na sa panig ng tagausig si Davide--bagay na halata raw sa pananahimik nito nang lumayas ang mga tagausig matapos na mahadlangan ang pagbubukas ng ikalawang sobre, at nakipagsabwatan daw ito sa malalaking tao upang upang siya'y pabagsakin.
Sino itong taong binabato ng ganito katitinding paratang?
Si Hilario Davide, Jr. ay isinilang sa isang maliit na bahay sa isang nayon sa Cebu. Nakatapos siya ng abogasya at naging isang abogado sa pamamagitan ng sariling talino at pagsisikap. Bagama't sandali siyang naging assemblyman noong panahon ng diktaduryang Marcos, hindi siya nag-asal-buwitring katulad ng karamihan sa mga opisyal ng naturang rehimen. Ni sa kanyang mahaba nang panununungkulan sa hudikatura ay hindi siya yumaman sa pamamagitan ng pagsasalaula sa batas at katarungan. Ang kanyang kawalan ng anumang bahid ng katiwalian ay makikita sa hindi niya paggamit ng lubhang mamahaling sasakyan sa kabila ng kanyang pagiging pinakamataas na ngayong opisyal ng hudikatura.
Sa yugtong ito'y nararapat na nating itanong kay Erap kung saang imburnal ng kaululan niya pinulot sa pamamagitan ng kanyang bunganga ang kanyang mga paratang kay Davide.
Kung ipinaparatang ni Erap kay Davide ang pagpupumilit ni Tan na ito ang gawing Punong Mahistrado, hindi ba't si Tan ay nanatili sa pagiging isa sa pinakamasusugid na tagahimod ng kanyang puwit, at kailan na lamang niya nakaaaway, nitong matagal-tagal nang nanununungkulan ang humalili sa kanya, ang butihin at sakdal ng talinong si Gloria Macapagal-Arroyo?
Sa kabila nito'y tumaliwas si Davide noong Enero 20, 2001 sa kagustuhan ng mga maka-Erap--kung kanino isa sa mga nangunguna noon si Tan--sa pamamagitan ng kanyang pagpapapasumpa kay Macapagal bilang pangulo.
At hindi ba't noong nililitis si Erap sa Senado'y pinagbigyan ni Davide ang magkabilang panig? Ang magsabing sa gayo'y naging makiling ang Punong Mahistrado ay siyang pinakamatalinong tao sa kasaysayan ng sangkatauhan.
Tungkol naman sa pananahimik ni Davide nang lumayas ang lupon ng mga taga-usig mula sa Senado noong kasumpa-sumpang gabi ng Enero 16, 2001, iyo'y isang tanda ng kanyang talino at pagpapahalagang labis sa katarungan. Nabatid niyang ang hangad ng nakararami sa Senado noon ay hadlangan ang pagbibilad ng katibayang makapagbibigay-daan sa makatarungang pagpapasya. Natalos niyang dahil dito'y tiyak nang hindi magbubunga ng katarungan ang paglilitis na yaon at samakatuwid ay nawalan na ng katuturan. Ano pa nga ang saysay ng siya'y magsalita sa gayong kalagayan? Alam ni Davide na masasayang lamang ang kanyang laway at panahon kung siya'y magsasalita pa noon, kaya't pinili niya ang manahimik na lamang.
Mula rito, ang isiping si Hilario Davide, Jr. ay isang uri ng taong makikipagsabwatan sa sinuman upang pabagsakin nang kung paa-paano na lamang ang isang pinunong may moral at ligal na dahilan upang manatili sa katungkulan ay isang kabaliwang higit pa sa pinapagsama-samang kabaliwan ng lahat ng mga pasyente sa National Center for Mental Health.
Ang ginawa ni Davide sa EDSA noong Enero 20, 2001 ay pagsasapormal lamang ng pagkawala ng karapatan sa kapangyarihan ng isang pamahalaang walang kahihiyang dumura sa batas at kumitil sa katarungang nararapat nitong itaguyod.
Ang pagkulapol ng putik sa dangal ng isang taong tulad ni Hilario Davide, Jr. ay isang nagdudumilat at nadudurong kalapastanganan. Ang kalapastanganang ito'y nararapat na dukutan ng mata at putlan ng daliri. (Alexander Martin Remollino)




VI. BALITA
Ang tunay na bayani…
Sunday, February 10, 2008
BAYANI ang turing kay Rodolfo Lozada, ang potential witness sa maanomalyang national broadband network (NBN) na ang ZTE Corp. ng China sana ang magpi-finance kung hindi nabulgar ang suhulan dahil sa kikbak. Bakit naging bayani sa ganoong pangyayari si Lozada?
Para sa amin ang bayani ay yung handang isakri­pisyo ang sarili para sa ikabubuti nang ikararami. Sila yung mga taong handang lumaban sa pang­gigipit at mga tiwali. Sa kaso ni Lozada na matagal ding nakisalo sa mga sinasabi niyang “matatakaw” ay hindi masasabing bayani. Hindi siya bayani sapagkat mayroon din siyang interes na pansarili. Ang bayani ay ‘yung walang iniisip na pansarili kundi kung ano ang maitutulong sa kanyang bansa at sa mga kababayan kahit pa maging dahilan ng kamatayan.
Pero mabuti na rin ang paglantad ni Lozada at ganoon din naman ni Joey de Venecia ukol sa maano­malyang NBN deal sapagkat napigilan ang pagpa­ pahirap sa sambayanang Pilipino sa pagbabayad sa $329-million. Napurnada naman ang umano’y $130-million na kickbak ng dating Comelec chairman.
Kung natuloy ang NBN project maaaring ngayon ay nagsisimula nang magbayad ang sambayanan sa pinasok na proyektong ito. Magkakandakuba ang mamamayan sa pagbabayad sa proyektong malabo kung ano ang magiging hatid sa kanila. Hanggang ngayon marami pa rin ang hindi nakaa­alam kung ano ba ang magiging kapakinabangan ng mamama­yan sa NBN project. Marami nang napag-usapan hing­gil sa maanomalyang kontrata pero walang malinaw na paliwanag kung ano ang silbi ng NBN sa mama­mayan.
Diumano ang ZTE ang maglalagay ng broadband networking sa buong bansa. Ikokonekta ito bawat bayan-bayan hanggang sa barangay para magka­roon nang mabilis na komunikasyon. Kapag nagka­roon ng networking mapapabilis daw ang pag-unlad ng bansa. Mabilis na malalaman ang mga problema at masosolusyunan agad-agad.
Maganda sana ito kung hindi nahaluan ng ano­mal­ya. Maaaring umunlad ang bansa sapagkat mapa­­bibilis ang komunikasyon. Maraming matu­tulu­ngan. Ang kaso’y ang pagkagahaman sa salapi ang nangibabaw. Limpak na perang komisyon ang sangkot at umalingasaw.


VII. PITAK/KOLUM
Pilit ikinukubling katotohanan

Matapos ang mahigit apat na buwan mula nang isiwalat ni Jose ”Joey” de Venecia III, anak ni House Speaker Jose de Venecia Jr., ang katiwalian kaugnay sa pakikipagkontrata ng gobyerno para sa proyektong National Broadband Network (NBN) sa korporasyong ZTE ng Tsina, lumabas ang pangalan ng isang personalidad na diumano’y siyang higit na nakaaalam sa mga detalye ukol sa nasabing iskandalo kabilang na ang mga suhol na napasakamay ng di-iilang makapangyarihan at nasa mataas na katungkulang mga opisyales. Nilalayon ng nasabing kontrata na magtayo ng isang broadband network na mag-uugnay sa mga ahensya ng pamahalaan at lokal na yunit ng gobyerno sa buong bansa, subalit naging malaking kontrobersiya ito dulot ng diumano’y $137-milyong (mahigit-kumulang P8 bilyon) paglabis sa halaga ng kasunduan at sa pagkakadawit ng pangalan nina dating tagapangulo ng Commission on Elections (Comelec) Benjamin Abalos Sr. at Mike Arroyo na siyang asawa ng Pangulong Gloria Arroyo.
Lumutang ang pangalan ni Rodolfo Noel I. Lozada Jr., tagapangulo at CEO ng Philippine Forest Corp. na sinasabing siyang susi ng imbestigasyon sa pagsagot ng mga kulang na impormasyon ukol sa $329-milyong kontrata sa ZTE at sa gayon, mapagkabit-kabit ang mga nauna nang testimonya nina de Venecia at Romulo Neri, kasalukuyang tagapangulo ng Commission on Higher Education o Ched at nanunungkulang direktor ng National Economic Development Authoity o Neda sa panahon ng pakikipagkasundo ng gobyerno sa ZTE. Isang eksperto sa IT, si Lozada ang kaibigang kinasangguni ni Neri sa pagsusuri sa proyektong NBN at pag-bibigay ebalwasyon sa mga panukala ng ZTE at ng Amsterdan Holdings Inc. o Ahi, ang kompanyang pinangangasiwaan ni de Venecia na nagbalak ring makipagkontrata sa gobyerno sa proyektong NBN subalit hindi napili.
Nakatakdang magbigay ng testimonya si Lozada ukol sa ZTE sa Senado nitong Enero 30 at inaasahang makasasagot sa usapin kung nakatanggap nga sina Abalos at Arroyo ng pera mula rito at sa iba pang katiwalian sa likod ng pakikipagkontrata, subalit tila umurong ang dila nito nang umatras siyang magpakita para sa imbestigasyon ng mga lehislador sa Mataas na Kapulungan. Ayon kay Senador Panfilo Lacson, natakot ang huli bunsod ng mga banta sa kaniyang buhay mula sa Malacañang. Naiulat pang ang bawat niyang kilos ay minamatyagan umano ng mga kinatawanm ng gobyerno.
Sa ngayon, pinaghahandaang makuha ang mayorya ng mga miyembro ng komite sa imbestigasyon ng Senado sa nasabing isyu ang petisyon para sa pag-aresto kina Neri at Lozada sa hindi nila pagdulog sa pagdinig ng kaso upang makapagbigay ng testimonya.
Kaugnay sa hindi pagsipot ng dalawang personalidad na nabanggit ang pagbabawal din ng Malacañang sa mga miyembro ng gabinete sa pagdalo sa mga kongresyonal na pagdinig na maikokonsidera nilang walang kinalaman sa gawaing lehislatura at kung ito’y para lamang sa destabilisasyon ng gobyerno.
Subalit kung sisipatin ang nangyaring pag-atras ni Lozada, ang pagtanggi ni Neri na magsalita pa bilang kaniyang pribilehiyong ehekutibo at ang naturang pagbabawal sa mga miyembro ng gabinet, isyu nga ba ng destabilisasyon ang tunay na dahilan ng gobyerno sa pagsasagwil na ito sa mga potensyal at krusyal na testigo sa mga kasong gaya ng sa ZTE o baka naman pag-iwas lamang iyon na lumantad ang katotohanan at madungisan pa ang marumi nang pangalan ng gobyerno sa ilalim ng administrasyong Arroyo?
Sa mga pangyayaring nabanggit ukol sa imbestigasyon sa katiwalian sa ZTE, mainam na suriin kung ano ang implikasyon nito sa kalagayan ng hustisya sa ating lipunan. Kung ganito rin lamang ang nangyayari, hindi malayong matulad lamang ito sa kaso ng iskandalong “Hello Garci” na kinasangkutan ng mismong Pangulong Arroyo na nananatiling walang kalinawan at pinatutunguhan ang kaso. Gayundin, hindi marapat na manatiling malaya ang mga nararapat na parusahan sakali mang totoo ang mga paratang ni de Venecia at Neri hinggil sa kaso ng pakikipagkontrata sa ZTE. Magkagayunman, kinakailangang lagyan ng ngipin ang ipapataw na parusa sa mga mapatutunayang maysala, hindi iyong kabababa pa lamang ng hatol na nagpapatunay na nagkasala ng pandarambong ay palalayain na ng gobyerno makalipas lamang ang ilang buwan. Kaugnay sa pagtestigo ni Lozada, hindi rin dapat ipinaiiral ang karahasan, pananakot at paniniil laban sa mga naninindigan para sa katarungan at katotohanan gaya ng naging kapalaran ng desaparecidos at mga napaslang na aktibista’t mamamayang kritikal sa pamahalaan. Idagdag pa rito ang pilit ding paglilimita sa mga mamamahayag na maisapubliko ang mga tunay na pangyayari sa bansa, gaya ng di-makatarungang pag-aaresto at wala sa lugar na pagkakaso ng libelo.
Sa mga kaganapang ito, nasaan ang paninindigan ng administrasyong Arroyo para sa katarungan?
Hindi sapat ang pagbabasura lamang ng Pangulo sa nasabing kontrata dulot ng katiwaliang naiuugnay rito. Hindi marapat na mangahulugan iyon na kasamang maibabasura ang isa sa mga krusyal na bahagi ng imbestigasyon sa kontratang ZTE at ang katotohanan sa likod nito. Huwag pigilan ang mga maaaring maging testigo sa pagsisiwalat ng totoo gaya ni Lozada at marapat na manindigan si Neri na maibigay pa ang kaniyang mga nalalaman sa isyu. Nakumpirma na niyang sinuhulan nga siya ni Abalos para sa pagpapatupad ng kontrata, bakit nabubusalan ngayon ang kaniyang bibig na ipagpatuloy pa ang pagtestigo at sagutin o linawin kung ano ang naging tayo ng Pangulo ukol sa isyu?
Maging patas dapat ang adminitrasyong ito sa pamamagitan ng pagpapahaya sa mga nais na tumestigo sa mga kasong kasangkot sila na maipasailalim sa mga imbestigasyon.
Sa bansang gaya ng Filipinas na batbat na ng sugat dulot ng kahirapan, katiwalian at kawalang katarungan, ang pagtataguyod at pagpapatuloy na maimbestigahan ang kaso sa pakikipagkontrata sa ZTE upang mabigyang kalinawan ang isyu at sa gayon managot ang mga maysala ay maituturing na ring isang uri ng pag-usad sapagkat sa pagkakamit ng katarungan nagsisimula ang pagtitiwala, sa pagtitiwala nag-uugat ang pagkakaisa at sa pagkakaisa napasasakamay ang tunay na kaunlaran. Para saan pa ang mga estadistika o datos na nagpapahiwatig ng paglago ng ekonomiya kung patuloy na namamayani ang katiwalian, kawalang katarungan sa bansa at hindi nakikinabang mula rito ang nakararaming mamamayan. Huwad na kaunlaran lamang iyon kung ating susuriin sa mabusising pagtingin.
Huwag hadlangang lumabas ang katotohanan. Manindigan.
VIII. Ulat/Pag-aaral/Panunuri
Paglalahad ng anumang bagay na isinagawa. Ang kinalabasan ng isang palatuntunang isinatuparan, maging bunga ng isang pagsisiyasat o ang naging wakas ng isang pag-aral.

PAGTINGIN SA KULTURA
Mahahati sa tatlo ang mga bagay na kaagad pumapasok sa isipan ng mga manggagawa kapag naririnig ang salitang "kultura". Ito ay (1) kaugalian; (2) sining; at (3) isip at gawi. Karamihan sa mga manggagawang kinapanayam ay nagsabing kaugalian ang ipinakahulugan nila sa kultura. Ang kultura ay "kaugalian ng mga tao/ ng mga mamamayan/ ng Pilipino". Ito ay "nakagisnan na" at siyang "sinusunod ng lipunan". Ito ay "dala-dala saan man pumunta". Ito ay nakikita sa mga awitin, sa pelikula at edukasyon, na pagkatapos ay siya namang ginagaya, ayon sa isang manggagawa.
Para naman sa ibang manggagawa, sining ang unang naiisip nila kapag nababanggit ang kultura. Ang sining na ito ay maaaring palabas sa sine o pagtatanghal sa entablado at marami pang iba. Gayunpaman, may magkaibang pagtingin ang mga manggagawa sa papel na ito ng sining sa kanila. Para sa iba, ito ay pamamaraan ng "pag-aliw ng mga mamamayan para panandaliang malimot ang mga problema". Ang sining kung gayon ay nakalilibang o sadyang panlibang lamang. Ayon sa isang manggagawa, ang iba katulad ng mga palabas sa sine ay "pangit, di dapat gayahin". Mga halimbawa nito iyung mga sextrip (ST), walang kawawaang gulo at patayan at iba pang walang saysay na pelikula. Samantala, ayon naman sa ibang manggagawa, sa pamamagitan ng sining ay "naipamamalas ang nagaganap at gustong ipahiwatig", "naririto ang kahulugan ng buhay". Isang halimbawang binanggit ang mga pagtatanghal kapag may demonstrasyon. Magkahalong positibo at negatibo kung gayon ang sining para sa ininterbyung mga manggagawa. Positibo sapagkat nakatutulong ito upang kahit panandalian lamang ay malimot ng mga manggagawa ang kanilang problema upang marelaks man lamang. Positibo pagkat ang kahalagahan ng sining sa pagpapatampok ng katotohanan ay nakikita nila. Ngunit sa isang banda ay negatibo rin, pagkat mayroong aspeto sa sining na pangit at hindi dapat gayahin, at ang tendensya na maging laging panlibang.
Samantala, para sa ilang manggagawa, ang kultura ay nangangahulugan na rin ng kaisipan at tradisyong nakagawian ng mga Pilipino. Ngunit ito ay "binaboy ng imperyalismo", ang nangingibabaw ay "burgis na kultura" at hindi ang sa Pilipino, habang ayon naman sa isang manggagawa, ang pag-iisip at ugali sa kasalukuyan ay pyudal. Ayon pa rin sa kanila, ang kaisipang ito ay hindi dapat haluan ng banyaga, dapat itong maging maka-Pilipino lamang. Gayunman, hindi na napalawig ang opinyong ito. Ang ibig sabihin kaya nito ay sagadsagarang pag-iisa ng kulturang Pilipino at hindi na dapat tumanggap ng kaisipang banyaga o ibig lamang nitong sabihin ang pagtalikod sa mga dayuhang aspeto ng kultura na nakasasagka sa pag-unlad ng Pilipinas at ng nakararami (hindi iilan) sa mga mamamayan nito?
Sa mga naunang nabanggit na impresyon ng kultura sa mga manggagawa: mapupuna na (1) ang kanilang pakahulugan sa kultura ay hindi nalalayo sa kumbensyonal na pakahulugan na ang kultura ay larangan ng mga tradisyon (at kaugalian) ng ating lahi, at mga sining nito tulad ng katutubong awitin, sayaw at iba pa; (2) hindi pa nakikita ang higit na malawak na saklaw ng kultura - kung paano ito nakaugnay sa pangkabuhayan, pampulitika at iba pang aspetong may kinalaman sa kalagayan ng sambayanan; (3) wala o kulang sa pagsisikap na ang usaping pangkultura ay puspusang alamin, pag-aralan o suriin; at (4) may ilang mga manggagawa ang nagpapakahulugan din sa kultura bilang larangan ng kaisipan na naiimpluwensyahan at napapangibabawan ng ibang kaisipan na hindi mainam para rito.
Mula rito, mahahalaw na ang usapin ng kultura ay hindi nabibigyang-pansin sa mga talakayan, kaya't ang pag-unawa sa kahulugan nito, sa mahalagang papel na ginagampanan nito sa anumang pagkilos tungo sa pagbabago, at ang epekto nito sa kanila bilang bahagi ng mga sektor na pursigidong magkaroon ng pagbabago, ay hindi lubos na nalilinaw. Gayundin, batay na rin sa resulta ng interbyu, mahahalaw ang isang obserbasyon na hindi nakikita ng mga manggagawa ang dinamismo ng kultura. Totoo ngang ito'y kaugalian, tradisyon, sining, edukasyon at pag-iisip, ngunit sino ang gumawa ng mga ito? Hindi ba ito nagbabago, at kung magbago man ay saang direksyon patungo, sa paanong paraan, sino ang nagtulak? Ano ang papel ng sektor ng mga manggagawa sa dinamismo ng kultura? Ang kilusan sa paggawa ay mayroong perspektiba na isang alternatibong kaayusang pampulitika, pang-ekonomiya at panlipunan, paano isasakongkreto ang mga ito sa mga kaugalian, tradisyon, sining, edukasyon at kaisipan, o sa kultura? Sa madaling sabi, paano isasakongkreto halimbawa ang demokratikong prinsipyo sa isang partikular na aspeto ng kultura, tulad ng pag-uugali hindi lamang sa loob ng isang unyon kundi sa pakikitungo rin sa kani-kanilang pamilya, barkadahan at komunidad?






IX. SURING BASA

SA MGA KUKO NG LIWANAG(Isang suring basa)Buod Ang nobela ay umiikot sa buhay ni Julio, isang maralitang mangingisda sa kanilang probinsya. Lumuwas siya ng Maynila upang hanapin si Ligaya na kanyang kasintahan. Kasama si Mrs. Cruz, isang matrona, si Ligaya ay nagbaka-sakali sa Maynila na magkaroon ng maayos na buhay dala ang pangakong bibigyan siya ng trabaho.Sa paghahanap ni Julio, naranasan niya ang kahirapan ng buhay. Ilang construction site na rin ang kanyang pinagtrabahuan. Isa sa mga pinasukan niya ay ang ‘The Future La Madrid Building’. Dito nakilala niya ang mga kaibigang sina Atong, Imo, Benny, Omeng at Gido. Siya ay nagtatrabaho bilang kantero at may suweldo na dos singkwenta bawat araw. Pero, halos kakarampot na kita nalang ang kanyang natatanggap sapagkat dinudugas siya ni Mr. Balajadia ang tagapangasiwa ng construction. Maraming nangyari simula sa araw na pumasok siya sa nasabing construction site. Nakakilala siya ng iba’t ibang personalidad. Mayroong idinadaan na lang sa tawa ang kanyang problema, may nagsisikap na magaaral upang makaahon sa hirap at mayroon namang tinatanggap na lamang ang tinaggap na buhay. Nakakita siya ng mga maasahang kaibigan na handing tumulong tuwing kailangan niya. Isa na roon si Atong. Si Atong ay kapwa niya construction worker. May pamilya siyang inuuwian sa estero Sunog Apog. Kasma niya dito ang kapatid na si Perla at ang ama nitong baldado. Mahirap ang pamumuhay nila. Halos si Atong lang ang bumubuhay sa pamilya dahil konti lamang ang kinikita ni Perla sa pagagantsilyo. Sa loob ng ilang araw dito tumuloy si Julio. Dumating na ang araw na malapit nang matapos ang gusali kaya nagbawas na ng tauhan si Mister Balajadia. Si Julio ay isa dito. Dahil sa nagyari, wala nang natuluyan si Julio. Ipanagbawal na kasi ang pagtira niya sa gusali dahil hindi na siya isang manggagawa doon. Naisip niya ang kanyang kaibigan na si Pol, nakatrabaho niya sa dating pinapasukan. Pinuntahan niya ito at pintauloy siya ng buong puso sa tirahan nito.Pinasok siya ni Pol sa kanyang mga trabaho at nagkaroon ng maayos-ayos na suweldo. Isang gabi ay napadaan siya sa daang Miseridordia. Patuloy niyang tinititigan ang bahay na iniisip niyang tinutuluyan ni Ligaya. Dito naaninag niya ang isang babae na tila kahugis ng mukha ni Ligaya. Hindi nawalang ng pag-asa si Julio na makikita niya ulit si Ligaya.Isang tangahali, nagbabakasakali si Julio na mahuhuli niya ang nagnakaw ng kanyang wallet. Natanaw niya ang isang babaeng kahugis ni Ligaya mula ulo hanggang paa. Sinundan niya ito at nabangga ang isang babae. Nilingon niya ito at nagulat sapagkat ang babaing iyon ay si Ligaya.Lumagi sila sa isang retawrant habang pinagusapan ang nangyari sa isa’t isa. Natuklasan ni Julio na naging biktima ng prostitusyon si Ligaya. Nagustuhan naman daw siya ng isang Intsik, si Ah Tek, na kukunin siya nito. Matapos ang kanilang paguusap, napagpasyahan nilang tumakas at bumalik sa kanilang probinsya. Magkikita sa gabi ng alas-dose hanggang alas-3 ng madaling araw. Kapag hindi dumating si Ligaya, ibig sabihin lang nito ay hindi siya makararating.Lumipas ang mga araw at wala pa ring nagpapakitang Ligaya hanggang sa makaabot kay Julio sa pamamagitan ni Pol ang pagkamatay nito. Nahulog si Ligaya sa taas ng kanyang tinutuluyan. Naging balisa si Julio bago hanggang matapos ang libing. Sa huli, napatay niya si Ah Tek. Napatay naman siya ng kalapit tao sa bahay ni Ah Tek.
Mga Tauhano Julio – isang mangingisda na lumuwas sa Maynila upang hanapin ang kanyang kasintahan. Siya ay may sunog na balat, matipunong pangangatawan , malapad at mabigat na kamao at may daliring punggok at mataba.o Ligaya - kasintahan ni Julo. Lumawas siya ng Maynila upang hanapin ang kapalaran dito at mabigyan ng maayos na buhay ang pamilya. Ngunit hindi niya nakamit ang kaligayahan dito at naging biktima ng prositusyon.o Pol – kaibigan ni Julio. Siya ay laging tumutulong kapag nangangailangan ang kaibigan. Dati siyang katrabaho ni Julio sa isang construction site.o Atong – nakatrabaho ni Julio sa ginagawang ‘La Madrid Building’. Isa sa mga tapat na kaibigan ni Julio.o Perla – kapatid na babae ni Atongo Benny – nakatrabaho ni Julio. Pinipilit niyang maging masaya sa kabila ng kahirapan dinaranas sa buhay.o Imo – katrabaho ni Julio. Siya ay nagaaral sa kolehiyo upang makatakas sa kahirapan ng buhay na kanyang dinaranas at upang magkaroon ng mas maayos na trabaho.o Omeng at Gido – mga katrabaho ni Julio sa constructiono Mister Balajadia – tagapangasiwa ng construction site na pinagtrabahuan ni Julio. Siya ay mainitin ang ulo. Mahilig siyang manlamang sa kanyang mga trabahador. Walang awa at tila walang pamilya kung umasta.o Ah Tek – Intsik na nagkagusto kay Ligaya. Pinakasalan niya si Ligaya at nagkaroon sila ng anak. Kinuha ni si Ligaya sa prostitution den.SuliraninNagumpisa ang kalbaryo ni Julio sa buhay nang lumuwas sa Maynila ang kasintahan nito. Ito ang naging dahilan ng pagsunod niya kay Ligaya. Sa paghahanap, nakaranas siya ng gutom at hirap dahil sa kagipitan sa pera. Dito niya niya nakita ang baho, ingay at kahirapan na tinataglay ng Maynila, ang lungsod ng pangarap at kasawian.
Tunggalian na namayani sa akdaDalawa ang ipinakitang tunggalian sa akda. Ilang tagpo sa akda ang nagpakita ng tunggalian ng tao sa tao. Isa na dito ang pandurugas ni Mister Balajadia kay Julio. Hindi niya ito binibigyan ng makatarungan at matinong sahod. Ikalawa ay ang galit ni Julio kay Ah Tek dahil sa mga kasalanan na nagawa nito sa kanyang kasintahang si Ligaya.Ang ikalawang tunggalian na napakita sa akda ay ang tao laban sa kanyang sarili. Ang unang tagpo nagpakita ng tunggaliang ito ay ang pagtiis ni Julio sa gutom. Hindi pa siya nakakakain sapagkat wala siyang trabaho at pera na pambili. Ikalawa, pinakita dito ang pagkagalit ni Julio sa mundo nang manakaw sa kanya ang kanyang wallet. Ang wallet na iyon ay mayroong mahahalagang bagay ukol sa kanya at kay Ligaya. Ang panghuli naman ay ang hindi niya napigil na emosyon nang mamatay si Ligaya. Hindi niya nakayanan ang hinanakit kaya pinuntahan niya si Ah Tek at napatay ito.Mga mahahalagang sinabi o pahayag.“Ginigisa ka sa sarili mong mantika, ‘ika nga. Umangal ka naman, bakbak ka sa trabaho. E, ang hirap atang humanap ng trabaho ngayon.”
-OmengSa hirap ng buhay ngayon mahirap na makahanap ng maayos na trabaho. Makahanap ka man ay hindi sapat ang sahod at minsan naman ay dinadaya ka ng mas nakatataas sayo. Hindi ka naman makatatanggi sapagkat ikaw rin ang matatalo.“Iba na ‘yong may pinag-aralan. Mahirap ang buhay ngayon sa mga walang tinapos.”-ImoSa panahon ngayon mga kadalasang mga edukadong tao lamang ang umuunlad sapagkat sila lang ang binibigyan ng maayos na trabaho at kita. Ang mga taong walang pinagaralan ay nananatiling kayod kalabaw dahil sa liit ng sahod.“…s’werte pa nga ‘yang bata mo. ‘Yong ibang nabobola na pagdating dito’y bibigyan ng magandang trabaho, atsay ang labas. Belyas. O kaya, sa putahan.”-AtongKadalasang naloloko sa Maynila ang mga probinsyano. Dahil nga sa wala silang alam sa mga kalakaran na nangyayari sa lungsod , madali silang magtiwala sa hindi nila kanu-ano.“Pero ib a mas mabuti na kung mag-aambisyon ka rin lang, ‘yon nang mas mataas?”-ImoWalang masama kung mangarap ka ng mataas. Mas mabuti na iyon kaysa manatili sa kinaroroonan mo. Magtatagumpay ka kung sasabayan mo ito ng pagsisikap at pagpupursige.“E, ‘yan namang batas-batas, maging ‘yang hustisya, naro’n ‘yan kung saan naro’n ang kwarta. Saka iba’ng mga Intsik. Sila’ng hari rito, baka di mo alam.”-ImoLaganap na sa bansa ang mga panunuhol. Kadalasang mas kinakampihan ngayon ang may pera na nagkasala kaysa sa walang pera na inagrabyado. Ipinahihiwatig nito na mahirap kalabanin ang mga mayayaman sapagkat para kang lumalaban ng walang sandata.“Mawalan ka na ng kapatid, huwag lang ng isang matalik na kaibigan.”-PolIba ang maibibigay na tulong ng isang kaibigan kaysa sa isang kapatid. Marahil magkadugo nga kayo ng iyong kapatid ngunit maaaring makatagpo ka ng isang kaibigang ituturing ka higit sa kapatid. “Kung sila rin ang may kagagawan no’n, s’yempre’y di kikilos ang mga ‘yon nang laban sa kanilang sarili…ang siguradong gagawin ng mga ‘yon e takpan ang tunay na nangyari.”-PolAng mga may sala ay patuloy na pagtatakpan ang kanilang mga ginawang kamalian. Walang hangal na magsasabi ng katotohanan kung ito naman ang makapagpapahamak sa kanya.“Madaling paligayahin ang babaing nasanay sa hirap.”-PolAng mga babaing hindi nakatamasa ng ginhawa sa buhay ay madaling makuntento sa mga simpleng bagay lamang. Hindi sila naghahangad ng anumang yaman sapagkat nasanay na sila na magtiis sa hirap ng buhay.“Kaya ko rin humipo ng baga, magtitiis lang ako ng paso.”-PolMay mga bagay na mahirap gawin. Ngunit kung ito’y pagtitiisan at pagsisikapan maaring mo itong maisakatuparan. Katulad na lamang ang paglutas sa problema. Kapag natuto kang magtiis sa sakit na naidudulot nito, malalampasan mo rin ito sa huli.Kabuuang balangkas ng kuwento Ipinakilala si Julio na isang mangingisda na lumuwas ng Maynila upang hanapin ang kanyang kansintahang si Ligaya. Nagsimula ang problema nang pumunta sa Ligaya sa Maynila upang magtrabaho. Lubos na nagalala si Julio nang hindi na ito sumusulat kaya sinundan niya ito.Marami siyang nakilala at nakasalamuha sa Maynila. Hindi pa rin siya nawawalan ng pag-asa na mahahanap niya si Ligaya. Dumating ang araw na nakatagpo niya ng wala sa tamang oras si Ligaya. Naikwento nito sa kanya ang masaklap na nangyari sa buhay nito. Bumagsak siya sa prostitusyon. Dito niya nakilala si Ah Tek na ginawa siyang asawa.Napagusapan nilang tumakas at bumalik sa probinsya. Pinlano nilang mamuhay ng tahimik at ligtas dito. Ngunit ito ay hindi nagtagumpay. Napatay ni Ah Tek si Ligaya dahil sa pagtakas nito. Sa galit, pinuntahan niya si Ah Tek at sinungaban ng patalim. Kinuyog siya ng tao at sa huli’y siya naman ang napahamak.
Layunin at pananaw ng may-akdaSi Edgardo M. Reyes ay isang batikang nobelista. Marami na siyang naisulat na nobela na nagpapakita ng buhay ng tao. Ang buhay ng mga karakter sa kanyang mga nobela ay maaring buhay din ng isang ordinaryong tao sa bansa. Ang kanyang mga akda ay nasapelikula na rin at kumita ng malaki.Ang akda niyang Sa mga kuko ng Liwanag ay naglalaman ng mga problemang kinahaharap ng maralitang Pilipino. Nais ipakita ni Edgardo M. Reyes sa nobela ang hirap na dinaranas ng isang mahirap, ang di-maayos na buhay. Ipinararating niya ng tuwiran ang hirap sa pamamagitan ni Julio. Ang pagpapakita lamang ng isang araw sa buhay ni Julio ay pagpapakita na rin ng buhay ng isang mahirap sa bansa. Marami na nga siyang paghihirap sa buhay ay lalo pa itong dinadagdagan. Maaring maloko siya ng ibang tao o di kaya bigyan siya ng pagsubok ng kapalaran.Istilo o pamamaraang ginamit sa paglalahadIsa sa istilong ginamit ng may-akda ay paggamit ng mg pabalbal na salita at makatotohanang diyalogo. Makikitang ang mga pangyayari ay naganap sa kasalukuyan sapagkat hindi makalumang pagsambit ng mga pangungusap ang ginamit. Maraming salitang ginamit na wala sa diksyonaryo. Ito ay mga salitang pinauso lang at hindi kinikilala sa pambansang wika. Ginamitan din ng simbolismo ang akda sa pamamagitan ng mga malalalim na pangungusap. Ito ay tumutukoy sa magiging takbo ng bawat kabanata. Makulay at masining ang paglalarawan nito. Hindi malayo sa katotohanan ang mga nangyayari sa akda. Isa pang kakaiba sa nobela ay ang paggamit ng kombinasyong realismo-naturalismo o estilong Pilipino. Bago isulat ng may-akda ang nobela, inaalam niya muna ang katotohanan sa pagkausap sa mga taong totoong nakararanas ng mga ganoong bagay. Umiwas din siya sa kombensiyon kung saan iba ang ginamit niyang isitlo sa pagwakas sa nobela. Imbis na masaya at matagumpay ang wakas, ginawa niya itong madalamhati at malagim. Kaugnayan sa lipunanHindi na lingid sa ating kaalaman na marami nang mahirap sa Pilipinas. Kapag naglilibot-libot, hindi na makakaligtas sa ating mga mata ang iskwater, pulubi, basurero at mga taong tambay lang. Sila ay mga simpleng tao lang na umaasang makaahon sa kanilang nakasanayan na buhay. Ngunit talagang ang karamihan sa kanila ay hindi na nakakaahon sapagkat lalo pa silang hinihila pababa ng ibang tao. Sa panhon ngayon bihiya ka na lang makakita ng umaasensong mahirap. Makakita ka man, iilan lang. Yan ang batas ng buhay. Ipinanganak kang mahirap, mamatay kang mahirap.Ang takbo ng istorya sa akda ay makatotohanan. Marami kang makikitang Julio at Ligaya sa Pilipinas na pinaglaruan ang kapalaran at nasadlak sa kahirapan. Tumatalakay ito sa hindi makatarungang sitwasyon ng mga manggagawa, kabulukan ng sistema sa mga trabaho at kaawa-awang kalagayan ng mga nabiktima ng mga masasamang elemento. Ang Maynila ay isang lungsod na puno ng buhay at lungsod ng kamatayan.
X. Pagbubuod

XI. FILM REVIEW
vng makakita ng umaasensong mahirap. Makakita ka man, iilan lang. Yan ang batas ng buhay. Ipinanganak kang mahirap, mamatay kang mahirap.Ang takbo ng istorya sa akda ay makatotohanan. Marami kang makikitang Julio at Ligaya sa Pilipinas na pinaglaruan ang kapalaran at nasadlak sa kahirapan. Tumatalakay ito sa hindi makatarungang sitwasyon ng mga manggagawa, kabulukan ng sistema sa mga trabaho at kaawa-awang kalagayan ng mga nabiktima ng mga masasamang elemento. Ang Maynila ay isang lungsod na puno ng buhay at lungsod ng kamatayan.
X. Pagbubuod

XI. FILM REVIEW